Trăn trở làng nghề chổi chít Lý Đỏ

Giữa nhịp sống hiện đại, nhiều làng nghề truyền thống phải thích ứng để tồn tại. Tại thôn Lý Đỏ (xã Bình Giang, Hải Phòng), nghề làm chổi chít cũng không nằm ngoài xu thế này.

Thu nhập của người lao động tại các cơ sở sản xuất chổi chít ở thôn Lý Đỏ thường dao động từ 3 - 4 triệu đồng/người/tháng.

Người giữ nghề ngày một thưa vắng

Có một thời, Lý Đỏ được xem là điểm sáng của nghề chổi chít tại địa phương. Dọc các ngõ xóm, hình ảnh những bó chít vàng óng trải kín sân, tiếng chẻ cán, buộc lạt vang từ sáng đến tối đã trở thành nhịp sống quen thuộc. Nghề không chỉ mang lại thu nhập cho nhiều hộ trong thôn mà còn tạo việc làm cho lao động ở các khu vực lân cận.

Trước đây, toàn thôn có khoảng 10 cơ sở sản xuất, giải quyết việc làm cho gần 500 lao động. Sản phẩm ngoài tiêu thụ trong nước còn từng theo các đơn hàng xuất khẩu ra nước ngoài. Năm 2024, sản phẩm chổi chít của gia đình anh Lê Văn Tiến được công nhận đạt tiêu chuẩn OCOP 3 sao, tiếp tục khẳng định chất lượng và uy tín của sản phẩm làng nghề. Tuy nhiên, phía sau dấu mốc tích cực ấy là thực tế quy mô sản xuất đang dần thu hẹp. Hiện, cả thôn chỉ còn 6 hộ duy trì sản xuất với quy mô tương đối lớn, mỗi cơ sở giữ được từ 20 đến 40 lao động. So với giai đoạn phát triển mạnh, số cơ sở và lao động đều giảm đáng kể.

Khó khăn lớn nhất hiện nay là thiếu lao động kế cận. Nghề làm chổi chít chủ yếu dựa vào các công đoạn thủ công như lựa chít, bó, buộc lạt, ép chổi… đòi hỏi sự kiên trì và khéo léo. Trong khi đó, lớp lao động trẻ có xu hướng lựa chọn làm việc tại khu công nghiệp, doanh nghiệp hoặc ngành dịch vụ với mức thu nhập ổn định hơn.

Tại các xưởng còn hoạt động, lực lượng lao động chủ yếu là người trung niên, cao tuổi hoặc tranh thủ thời gian nông nhàn để làm thêm. Điều này cho thấy làng nghề đang thiếu hụt nghiêm trọng lớp người kế cận - yếu tố quyết định sự tồn tại lâu dài của nghề.

Chị Trần Thị Hương, chủ cơ sở sản xuất chổi chít Quảng Hương cho biết: “Khó khăn lớn nhất hiện nay chính là nhân lực. Nghề này chủ yếu làm bằng tay, cần người chịu khó và quen việc. Người lớn tuổi còn gắn bó vì đã quen nghề, còn lớp trẻ đa phần đi làm công ty, thu nhập cao hơn nên rất ít người theo”.

Sức ép cạnh tranh của thị trường

Lao động tại các cơ sở sản xuất chổi chít ở thôn Lý Đỏ chủ yếu ở độ tuổi trung niên, cao tuổi.

Bên cạnh bài toán nhân lực, nghề chổi chít ở Lý Đỏ còn chịu sức ép lớn từ sự thay đổi trong nhu cầu tiêu dùng. Những năm gần đây, các sản phẩm như chổi nhựa, cây lau nhà, máy hút bụi ngày càng phổ biến, đặc biệt tại khu vực đô thị. Sự tiện lợi và mẫu mã đa dạng của các sản phẩm này khiến thị trường của chổi chít truyền thống bị thu hẹp đáng kể.

Theo các cơ sở sản xuất, sức mua mặt hàng này hiện không còn đều như trước, đơn hàng chủ yếu phụ thuộc vào các mối quen, thương lái hoặc đại lý truyền thống. Dù đã có sản phẩm đạt chuẩn OCOP, việc xây dựng thương hiệu chung cho cả làng nghề và mở rộng kênh tiêu thụ vẫn chưa tạo được chuyển biến rõ nét.

Đó cũng là một trong những khó khăn của làng nghề khi sản phẩm có chất lượng nhưng thị trường chưa được mở rộng tương xứng. Trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển mạnh, việc phụ thuộc vào kênh tiêu thụ cũ khiến sức cạnh tranh của sản phẩm bị hạn chế. Mức thu nhập 3 - 4 triệu đồng/người/tháng cho thấy nghề chổi chít hiện vẫn là nguồn thu đối với lao động lớn tuổi và những người tranh thủ thời gian nông nhàn. Tuy nhiên, với lao động trẻ, mức thu nhập này khó cạnh tranh với các ngành nghề khác.

Ông Vũ Đình Minh, Trưởng thôn Lý Đỏ cho biết, địa phương được công nhận làng nghề chổi chít từ năm 2015. Thời gian qua, các hộ đã chủ động nâng cao chất lượng sản phẩm, duy trì việc làm và tìm kiếm đầu ra. Tuy nhiên, để phát triển bền vững, làng nghề rất cần các chính sách hỗ trợ về xúc tiến thương mại, quảng bá sản phẩm, mở rộng thị trường và tạo điều kiện thu hút lao động.

Từ thực tế ở Lý Đỏ có thể thấy, để giữ nghề bền vững, yếu tố cốt lõi không chỉ nằm ở danh hiệu hay chứng nhận OCOP mà phải là đầu ra ổn định, thu nhập đủ sức giữ chân người lao động và khả năng thích ứng với nhu cầu thị trường mới. Chỉ khi giải được đồng thời bài toán thị trường và nhân lực, nghề chổi chít truyền thống mới có thể tiếp tục duy trì, trở thành sinh kế lâu dài và bền vững cho người dân địa phương.

HUYỀN TRANG

Nguồn: https://baohaiphong.vn/tran-tro-lang-nghe-choi-chit-ly-do-540631.html