Đồng hành cùng trẻ để vượt qua “bẫy” nội dung ngắn

Kỳ nghỉ hè là giai đoạn không ít phụ huynh lo lắng khi con dành phần lớn thời gian trước màn hình điện thoại, máy tính bảng để xem các video ngắn hoặc những nội dung giải trí thiếu giá trị. Hiện tượng được gọi là “brain rot” đang nhận được sự quan tâm của nhiều nhà giáo dục, phụ huynh bởi những tác động có thể xảy ra đối với khả năng tập trung, tư duy và thói quen học tập của trẻ.

Khi những video vài chục giây “chiếm lĩnh” sự chú ý

Trong buổi trò chuyện với hơn 500 học sinh tại workshop “Bản lĩnh số nhí” do sinh viên Học viện Báo chí và Tuyên truyền tổ chức, chuyên gia tâm lý – giáo dục, ThS Nguyễn Hương Giang đã đặt một câu hỏi tưởng chừng đơn giản: “Mỗi ngày các em dành bao nhiêu thời gian để xem video ngắn trên mạng xã hội?”.

Rất nhiều cánh tay giơ lên. Có em cho biết mỗi ngày xem từ hai đến ba giờ, có em thừa nhận thời gian còn nhiều hơn thế. Không ít học sinh chia sẻ rằng ban đầu chỉ định xem vài phút nhưng rồi bị cuốn từ video này sang video khác bởi những nội dung liên tục được thuật toán đề xuất.

Học sinh được cảnh báo về “brain rot” và mang tới những phương pháp chọn lọc nội dung bổ ích tại workshop “Bản lĩnh số nhí”

Theo diễn giả Nguyễn Hương Giang, đây là thực trạng đáng lưu tâm khi ngày càng nhiều trẻ em dành phần lớn thời gian rảnh để tiếp nhận những nội dung ngắn, giàu tính giải trí nhưng ít giá trị về mặt nhận thức. Các em có thể nhanh chóng cập nhật những trào lưu mới trên mạng, ghi nhớ những câu nói thịnh hành, nhưng lại gặp khó khăn khi phải đọc một văn bản dài hoặc duy trì sự tập trung cho một nhiệm vụ học tập.

Thực tế này cũng đang diễn ra tại nhiều gia đình. Chị Nguyễn Thu Hương (Phường Từ Liêm, Hà Nội) cho biết, con trai học lớp 6 của chị từng rất thích đọc truyện tranh và lắp ghép mô hình. Tuy nhiên, từ khi được tiếp cận điện thoại nhiều hơn, đặc biệt trong các kỳ nghỉ, những sở thích ấy dần bị thay thế bởi các video ngắn trên mạng xã hội. “Chỉ cần có điện thoại là con có thể ngồi hàng giờ. Những cuốn sách trước đây từng rất thích giờ hầu như không còn động đến. Khi bị nhắc cất điện thoại, con thường cáu gắt hoặc tỏ ra không hứng thú với bất kỳ hoạt động nào khác”, chị Hương chia sẻ.

Tương tự, chị Trần Minh Anh (phường Cầu Giấy, Hà Nội) nhận thấy con gái học lớp 4 ngày càng khó tập trung vào việc học. Trước đây, bé có thể ngồi đọc sách hoặc làm bài tập trong khoảng 30 phút. Nay chỉ vài phút đã đứng lên, tìm việc khác để làm hoặc xin sử dụng điện thoại. “Con quen với việc tiếp nhận thông tin rất nhanh. Những hoạt động cần sự kiên nhẫn như đọc sách, làm bài tập hay thậm chí trò chuyện với người thân đều trở nên khó khăn hơn”, chị Minh Anh cho biết.

Meme "brainrot" không mang lại giá trị thông tin rõ ràng, nhưng chúng lại phản ánh một phần của văn hóa số trẻ em.

Những biểu hiện trên thường được nhắc đến khi nói về hiện tượng “brain rot” - thuật ngữ dùng để chỉ tình trạng con người dành quá nhiều thời gian cho các nội dung trực tuyến ngắn, lặp lại hoặc thiếu giá trị, từ đó ảnh hưởng tới khả năng tập trung và tiếp nhận thông tin có chiều sâu. Cùng với sự bùng nổ của các nền tảng video ngắn và mạng xã hội, thuật ngữ này xuất hiện ngày càng nhiều trong các cuộc thảo luận về giáo dục trẻ em và sức khỏe tinh thần trong môi trường số.

Chị Hiền Ngô, người làm việc trong lĩnh vực huấn luyện cảm xúc, cho rằng bộ não của trẻ không được thiết kế để liên tục tiếp nhận hàng nghìn mẩu thông tin ngắn trong thời gian dài. Khi thường xuyên tiếp xúc với các video chỉ kéo dài vài giây cùng những hiệu ứng hấp dẫn, não bộ dần quen với việc tìm kiếm sự giải trí tức thời. Một số biểu hiện dễ nhận thấy là trẻ giảm khả năng tập trung, dễ cáu gắt khi bị hạn chế sử dụng điện thoại, không còn hứng thú với sách vở, đồ chơi hoặc các hoạt động ngoài trời. Nhiều em cũng trở nên thiếu kiên nhẫn với những công việc đòi hỏi sự tập trung hoặc tư duy sâu.

Không chỉ ảnh hưởng đến việc học tập, việc dành quá nhiều thời gian cho các nội dung ngắn còn có thể làm giảm cơ hội giao tiếp và trải nghiệm thực tế của trẻ. Khi thế giới trên màn hình trở nên hấp dẫn hơn những cuộc trò chuyện trong gia đình hay các hoạt động ngoài trời, khoảng cách giữa cha mẹ và con cái cũng có nguy cơ ngày càng lớn hơn.

Không cấm đoán, mà giúp trẻ làm chủ công nghệ

Theo ThS Nguyễn Hương Giang, vấn đề không nằm ở công nghệ mà ở cách sử dụng công nghệ. Điều quan trọng là giúp trẻ hiểu giá trị của môi trường số, biết lựa chọn nội dung phù hợp và xây dựng khả năng tự kiểm soát. Thay vì chỉ tập trung vào việc cấm đoán, cha mẹ cần tạo ra một môi trường sống hấp dẫn hơn màn hình. “Trẻ không chỉ cần những quy định về thời gian sử dụng điện thoại mà còn cần sự kết nối thực sự với gia đình”, ThS Nguyễn Hương Giang chia sẻ.

Đồng quan điểm, chị Nguyễn Thị Thu, Giám đốc đào tạo hệ thống Trường Mầm non Tsubaki, tác giả cuốn sách “Kỷ luật mềm trong gia đình”, cho rằng phụ huynh cần thiết lập những nguyên tắc rõ ràng về việc sử dụng thiết bị điện tử. Theo chị Thu, trẻ cần được trao đổi cụ thể về thời gian sử dụng điện thoại, thời điểm được tiếp cận mạng xã hội cũng như trách nhiệm hoàn thành các nhiệm vụ học tập, sinh hoạt trước khi giải trí. Việc xây dựng kế hoạch cho từng ngày cũng là cách giúp trẻ tăng khả năng tập trung. Khi có mục tiêu cụ thể và khung thời gian rõ ràng cho từng công việc, trẻ sẽ ít bị cuốn vào những nội dung giải trí kéo dài vô thức.

Trước kỳ nghỉ hè, trường THCS Phú Diễn (phường Phú Diễn, TP Hà Nội ) tổ chức chương trình giúp học sinh có kỹ năng đọc sách hiệu quả, hiểu sâu

Một giải pháp khác được chị Thu duy trì với con mình là khuyến khích đọc sách giấy. Theo chị, trong bối cảnh trẻ em ngày càng quen với việc tiếp nhận thông tin ngắn và nhanh, đọc sách là cách hiệu quả để rèn luyện sự kiên trì, khả năng tập trung và tư duy có chiều sâu. Tăng thời gian cho con tham gia các hoạt động thể thao, sinh hoạt tập thể, trải nghiệm thực tế hoặc các lớp kỹ năng trong dịp hè cũng giúp trẻ phát triển kỹ năng giao tiếp, khả năng làm việc nhóm và tăng cường sức khỏe thể chất, tinh thần.

Tuy nhiên, điều quan trọng nhất vẫn là vai trò làm gương của người lớn. Một đứa trẻ khó có thể hạn chế sử dụng điện thoại nếu thường xuyên chứng kiến cha mẹ cầm thiết bị trong mọi cuộc trò chuyện, bữa ăn hay khoảng thời gian nghỉ ngơi. “Trẻ học từ cách cha mẹ sống mỗi ngày nhiều hơn từ những lời dạy”, chị Hiền Ngô nhấn mạnh.

Môi trường số mang lại nhiều cơ hội học tập, sáng tạo và kết nối cho trẻ em. Nhưng cũng giống như bất kỳ công cụ nào khác, công nghệ chỉ phát huy giá trị khi được sử dụng đúng cách. Trong kỳ nghỉ hè, thay vì để trẻ chìm trong những nội dung ngắn thiếu giá trị, sự đồng hành của gia đình, nhà trường và xã hội sẽ giúp các em hình thành thói quen sử dụng công nghệ lành mạnh, biết cân bằng giữa thế giới số và đời sống thực. Đó cũng là cách để trẻ tận hưởng một mùa hè ý nghĩa, đồng thời trang bị cho mình năng lực làm chủ môi trường số trong tương lai.

Nguồn: https://hanoimoi.vn/dong-hanh-cung-tre-de-vuot-qua-bay-noi-dung-ngan-1042107.html