میدان عصر مادران

امروز بعد از ظهر به روستای پدربزرگ و مادربزرگ مادری‌ام رسیدم. ماه مه است و حتی قبل از ساعت ده، خورشید سوزان و سوزان بود. علاوه بر این گرمای خفه‌کننده، باد گرم و مرطوب لائوس هم می‌وزید و گرما را شدیدتر و آزاردهنده‌تر می‌کرد. جاده روستا پر از گاری‌های گاو و کامیون‌های کشاورزی پر از برنج بود. مردم با عجله به این سو و آن سو می‌رفتند، همه عجله داشتند، انگار که سعی می‌کردند کارشان را سریع تمام کنند و هر چه سریع‌تر به خانه برسند، انگار که از گرما فرار می‌کردند. از آشپزخانه عمویم، می‌توانستم عطر برنج تازه پخته شده، بوی پیاز و فلفل سرخ شده در روغن حیوانی و عطر سوپ صدف با سبزیجات را استشمام کنم - یک غذای ساده که هرگز فراموش نخواهم کرد.

تصویرسازی: NGOC DUY

دقیقاً یادم نمی‌آید چند بار به روستای مای، زادگاه مادری‌ام، سفر کرده‌ام. هر بار که برمی‌گردم، از غذاهای محلی آشنا و خوش‌طعم لذت می‌برم. دهه‌ها از اولین سفرم می‌گذرد. ​​با اینکه دور از زادگاه مادری‌ام زندگی می‌کنم، همیشه به آن فکر می‌کنم.

در دوران کودکی‌ام، وقتی فقط نه یا ده سال داشتم، به طور مبهم از طریق داستان‌های والدینم، روستای پدربزرگ و مادربزرگ مادری‌ام را می‌شناختم. با اینکه کوچک بودم، هر داستان مربوط به روستای پدربزرگ و مادربزرگم را به وضوح به یاد دارم. نام مکان‌هایی مانند کوآ تونگ، کوآ ویت، کوآن تین، دوک میو... و به خصوص دو کلمه "لانگ مای" (روستای مای) را که از سنین بسیار کم حفظ کرده بودم، به خاطر دارم. و هر بار که این دو کلمه را می‌شنوم، طنین عمیقی در قلبم احساس می‌کنم. آرزو داشتم یک بار از روستای پدربزرگ و مادربزرگم دیدن کنم. اینکه با چشمان خودم پل هیون لونگ و رودخانه را با آب زلال، ملایم و روانش که در تمام طول سال آرام است، ببینم. اینکه با خوشحالی در مسیرهای روستا بدوم و بازی کنم.

و چیزی که بیشتر از همه دوست داشتم رفتن به رودخانه برای جمع کردن صدف، پوست کندن صدف‌ها در دستانم و سپس هر روز صبح، پیوستن به بچه‌های روستا برای ساختن اجاق، روشن کردن آتش و بازی «پختن سوپ صدف» بود، آن را برای فروش حمل می‌کردم و با صدای بلند فریاد می‌زدم: «سوپ صدف اینجاست، کی سوپ صدف می‌خواد!»، درست مثل بازی مادرم و دوستانش وقتی کوچک بودند! یک بار، مادرم به نقشه‌ای که داشتم مطالعه می‌کردم اشاره کرد و با ناراحتی به من گفت: «روستای پدربزرگ و مادربزرگ مادری‌ات درست آن طرف رودخانه بن های است، اما برای عبور از این رودخانه، باید تا زمان اتحاد مجدد کشور صبر کنیم!» از آن به بعد، فهمیدم که روستای پدربزرگ و مادربزرگ مادری‌ام توسط مهاجمان آمریکایی اشغال شده است. و من باید تا زمان اتحاد مجدد کشور صبر می‌کردم تا بتوانم از روستای پدربزرگ و مادربزرگم دیدن کنم.

در آن زمان، پدرم سربازی بود که در جبهه جنگ در جنوب می‌جنگید. مادرم معلم و یک چریک زن از روستای مای بود. پدر و مادرم با هم آشنا شدند و ازدواج کردند و یک هفته بعد، مادرم به دنبال پدرم به شمال رفت. از آن به بعد، او در زادگاه پدرم ماند، در حالی که پدرم به جبهه جنگ بازگشت. آنها مدت زیادی از هم جدا بودند، بدون نامه یا خبری. تقریباً ده سال بعد بود که پدرم برای اولین بار به شمال بازگشت. به یاد دارم که احتمالاً بعد از حمله تت در سال ۱۹۶۸ بود، زمانی که ما تازه یک حمله بزرگ در جنوب آغاز کرده بودیم.

آن سال من تازه ده ساله شده بودم. پدرم خیلی سریع به خانه آمد و به همان سرعت هم رفت. انگار عجله داشت، شاید شرایط اجازه نمی‌داد بیشتر بماند. سپس، شش یا هفت سال بعد، تا زمان آزادسازی کامل ویتنام جنوبی، پدرم فقط یک بار دیگر، حدوداً همزمان با امضای توافق‌نامه پاریس، برگشت. معمولاً وقتی پدرم برمی‌گشت، هرچند زمان خیلی کوتاه بود، گاهی فقط یک یا دو روز، برای خانواده کوچکم کافی بود تا دور هم جمع شوند و پر از شادی و خوشحالی شوند.

پدرم بی‌نهایت به من علاقه داشت. هر بار که خانواده دور هم جمع می‌شدند، طبق عادت مرا بلند می‌کرد، گونه‌ام را می‌بوسید و سپس مرا به راحتی در دامانش می‌فشرد. موهایم را نوازش می‌کرد و مرا آرام می‌کرد، در حالی که من دستانم را دور گردنش حلقه می‌کردم و با دستان کوچکم به آرامی چانه‌ی پوشیده از ته ریشش را نوازش می‌کردم. مادرم روبروی ما می‌نشست و با خوشحالی لبخند می‌زد و ما را تماشا می‌کرد.

چهره مادرم هم شادی و هم احساسات را نشان می‌داد. با نگاه کردن به او، می‌دانستم که هر بار پدرم به خانه برمی‌گردد چقدر خوشحال است. با گوش دادن به مکالمات آنها، چیزهای زیادی یاد گرفتم، از جمله چیزهایی که کودکی مثل من نباید به آنها اهمیت بدهد. اما به دلایلی، با دقت به هر داستانی که پدرم برای مادرم تعریف می‌کرد گوش می‌دادم و آنها را به خوبی به خاطر می‌سپردم. مانند وضعیت جنگ در جنوب، جایی که جنگیدیم، جایی که پیروز شدیم. و تمام سختی‌ها و فداکاری‌هایی که متحمل می‌شدیم.

از طریق داستان‌هایی که پدرم برای مادرم تعریف می‌کرد، نکته‌ی بسیار جالبی هم یاد گرفتم. او به همراه واحدش در نبردهای زیادی در میدان نبرد کوانگ تری شرکت کرده بود. او عضوی از ارتشی بود که بندر دریایی کوآ ویت را تصرف کرد، موانع الکترونیکی مک‌نامارا را در کون تین و داک میو نابود کرد. و یک بار، از روستای مای که تازه آزاد شده بود، بازدید کرد و با پدربزرگ و مادربزرگ مادری‌ام ملاقات کرد. مادرم از شنیدن داستان او بسیار خوشحال شد! چشمانش پر از اشک شد، اما لبخندش هنوز برق می‌زد.

سپس، با قلبی اندوهگین، مادرم از پدرم پرسید: «عزیزم، با چنین جنگ ویرانگری، روستای ما باید کاملاً ویران و متروک شده باشد. حتی تجارت سنتی جمع‌آوری صدف ما هم باید از بین رفته باشد، درست است؟» پدرم با لبخندی درخشان به مادرم گفت که اگرچه روستای مای توسط بمب‌ها و گلوله‌ها ویران شده است، اما برنج و سیب‌زمینی هنوز در هر مزرعه‌ای سرسبز و خرم هستند. مردم ما در آنجا دو کار را همزمان انجام می‌دادند: جنگیدن با دشمن و سخت‌کوشی در تولید! آنها نه تنها در کشاورزی کوشا بودند و برنج را برای تغذیه سربازانی که با دشمن می‌جنگیدند تولید می‌کردند، بلکه صنایع دستی سنتی خود را که نسل به نسل منتقل شده بود، حفظ می‌کردند.

بعد پدر گفت وقتی به روستا رفته، پدربزرگ و مادربزرگ مادری‌اش با برنج و سوپ صدف از او پذیرایی کرده‌اند. او گفت مدت‌ها بود که یک کاسه سوپ صدف که مادرشوهرش پخته بود نخورده بود و خیلی حس طراوت‌بخشی داشت. مامان گوش می‌داد و تک تک کلمات را جذب می‌کرد. لب‌هایش تکان می‌خورد و گردنش به آرامی جابه‌جا می‌شد؛ تصور کردم که او هم دارد چیزی خوشمزه می‌خورد.

آخرین شب قبل از عزیمتش در روز بعد، پدرم به مادرم گفت: «وطن ما آزاد شده است. من قصد داشتم تو و فرزندمان را برای دیدار ببرم، اما فکر می‌کنم تمام ویتنام جنوبی به زودی آزاد خواهد شد. لطفاً صبور باشید و تا روز پیروزی کامل صبر کنید، سپس تمام خانواده ما می‌توانند برای دیدار از زادگاهمان برگردند. خیلی طول نخواهد کشید...» سپس پدرم به واحد رزمی خود بازگشت. دو سال بعد، او و واحدش به سرعت برای آزادسازی سایگون پیشروی کردند. درست در بحبوحه پیروزی نزدیک، من و مادرم خبر کشته شدن پدرم در جنگ را دریافت کردیم. بنابراین، وعده دیدار با من و مادرم از زادگاه مادری‌ام برای همیشه از بین رفت.

اولین بازدید من از روستای مای، زادگاه مادری‌ام، یک روز تابستانی بود، کمی بعد از آزادی ویتنام جنوبی. آن سال من یک دختر هجده ساله بودم. فقط من و مادرم بودیم. با قطار به وین رفتیم و از آنجا با ماشین. سفر خیلی طولانی نبود، اما چند روز طول کشید. اگرچه خسته‌کننده بود، اما لذت‌بخش بود. اولین باری بود که به زادگاهم سفر می‌کردم، بنابراین خیلی هیجان‌زده بودم.

در مورد مادرم، می‌توانستم ترکیبی از غم و شادی، سیلی از احساسات را در چهره‌اش بخوانم. به هر حال، بیست سال از زمانی که او در دوره تجدید قوا به دنبال پدرم به شمال رفته بود، می‌گذشت و امروز بالاخره به زادگاهش بازمی‌گشت. بیست سال طولانی و طاقت‌فرسا در انتظار. بیست سال تحمل بی‌عدالتی‌ها و رنج‌های جنگ و امید به صلح .

مادرم ناگهان احساساتش فروکش کرد، وقتی قدم در جاده‌ی روستا گذاشت. هنوز همان جاده‌ی قدیمی روستا بود که از میان بیشه‌های بامبو می‌پیچید. و در دوردست‌ها، رودخانه به آرامی جریان داشت. سقف‌های کاهگلی آشنا، به شکل کیک‌های کوچک، با یک اتاق اصلی و دو بال جانبی، هنوز آنجا بودند. هیچ چیز تغییر نکرده بود، جز منظره، روستای بایر با دهانه‌های بمب و توپخانه‌ی فراوانش.

با خوشحالی به سمت ساحل رودخانه پریدم. خورشید بعد از ظهر، نور طلایی عمیقی بر شن‌ها می‌تاباند. جمعیتی در دوردست در آب‌های درخشان آب‌بازی می‌کردند و قایق‌های بامبوی شکننده‌ای را با خود می‌کشیدند. آنها را به عنوان افرادی از روستای خودم شناختم که در حال قدم زدن بودند. ناگهان، لبه آب را دنبال کردم و به آرامی به سمت آنها رفتم. گروهی از کودکان در کنار رودخانه از بوفالوها مراقبت می‌کردند و بادبادک هوا می‌کردند. آنها می‌دویدند، می‌پریدند، بازی می‌کردند و با شادی آواز می‌خواندند. ناگهان پسری فریاد زد: "من شما را به چالش می‌کشم! من شما را به چالش می‌کشم!" سپس با صدای بلند خواند: "چه موجود کوچکی در رودخانه زندگی می‌کند؟ زنان آن را می‌فروشند، مردان آن را جمع می‌کنند؟" به محض اینکه آوازش تمام شد، دوستانش با هم پاسخ دادند: "یک صدف کوچک، دو صدف برای یک کاسه. مقداری برنج مانده را از کابینت بخرید تا روی آن بریزید!" سپس آنها یکدیگر را دنبال کردند و صدای خنده آنها در امتداد رودخانه طنین انداز شد.

بعد از خداحافظی با بچه‌ها، قصد داشتم برگردم، اما به دلایلی به راهم ادامه دادم. پشت سرم، خورشید کاملاً پشت کوه‌ها غروب کرده بود. جلوی من، آسمان به رنگ تیره درآمده بود. رودخانه کاملاً آرام بود، بدون حتی یک موج. در پایین رودخانه، صدف‌چین‌ها به شیرجه زدن و شنا کردن ادامه می‌دادند، انگار که متوجه گذر زمان نبودند. ناگهان، رنگ آسمان و رودخانه تغییر کرد و باد شدیدی وزیدن گرفت.

افرادی را دیدم که گیج و سردرگم به نظر می‌رسیدند، اما در گرگ و میش کم‌رنگ، نگاهی گذرا به مردی سیاه‌پوش انداختم که دیوانه‌وار به جلو می‌دوید. او چندین بار تلو تلو خورد، سپس به سختی بلند شد تا به دویدن ادامه دهد.

چهره‌ای بسیار جوان، قدبلند و لاغر در مقابلم برق زد. چهره‌ای چنان آشنا، چنان صمیمی، انگار که قبلاً آن را جایی دیده بودم. وقتی به ساحل رودخانه رسید، ایستاد، لحظه‌ای به اطراف نگاه کرد، سپس آب را کنار زد و به وسط رودخانه پرید. خیلی زود، چهره‌اش در سایه‌های مردمی که برای گرفتن صدف با چنگک جمع می‌کردند، محو شد. همزمان، صدای شلیک گلوله، فریاد و گروهی از مردم را شنیدم که با خشونت به سمت ما می‌دویدند. در میان آنها سربازان فرانسوی و ویتنامی بودند. چهره‌هایشان همگی خشن و تهدیدآمیز به نظر می‌رسید. آنها اسلحه در دست داشتند و با صدای بلند فریاد می‌زدند: "ویت مین! ویت مین! ما باید این ویت مین را زنده دستگیر کنیم!" سپس به سمت مردمی که برای گرفتن صدف با چنگک جمع می‌کردند، هجوم بردند. لوله‌های تیره اسلحه‌هایشان مستقیماً به سمت آنها نشانه رفته بود.

یک سرباز ویت کنگ فریاد زد: «کدام یک از شما ویت مین است؟ جلو بیایید! در غیر این صورت، آتش خواهیم گشود!» بلافاصله، از میان جمعیت، صدای دختری پاسخ داد: «اینجا هیچ ویت مین وجود ندارد. ما همه روستاییانی از روستای مای هستیم که با جمع‌آوری صدف امرار معاش می‌کنیم. اگر حرف من را باور نمی‌کنید، خودتان به اینجا بیایید و بررسی کنید.» گروه سربازان لحظه‌ای تردید کردند، سپس بی‌صدا آنجا را ترک کردند.

باد شدیدی مرا مثل کسی که خواب دیده باشد، از خواب پراند. اطرافم را نگاه کردم اما چیزی ندیدم. معلوم شد فقط داستانی است که مادرم بیست و چند سال پیش برایم تعریف کرده بود. و امروز، در گرگ و میش هوا، کنار رودخانه‌ی زادگاهم ایستاده بودم و همه چیز را به یاد آوردم. انگار آن داستان دوردست همین دیروز اتفاق افتاده بود. یادم می‌آید که هر بار که تعریفش تمام می‌شد، به من می‌گفت که اولین باری است که او و پدرم همدیگر را ملاقات می‌کنند. او و اهالی روستای مای، پدرم را در محاصره‌ی دشمن از خطر نجات داده بودند. و بعدها، پس از مدتی، عاشق آن مرد جوان اهل شمال، یک سرباز گارد ملی، شد.

روی چمن نشستم، با دست‌هایم آب برداشتم و به صورتم پاشیدم. آب خنک به تک تک سلول‌های بدنم نفوذ کرد. با هر قدمی که در راه خانه برمی‌داشتم، احساسی از دلتنگی و حسرت در درونم بیدار می‌شد.

داستان کوتاه: Nguyen Ngoc Chien

منبع: https://baoquangtri.vn/canh-dong-chieu-cua-me-187449.htm