Hành trình 80 năm Quốc hội Việt Nam (1946 - 2026)

Kỷ niệm 80 năm Ngày Tổng tuyển cử đầu tiên bầu Quốc hội Việt Nam (6.1.1946 - 6.1.2026) là dịp để ôn lại lịch sử hình thành và phát triển của Quốc hội nước ta.

Trong suốt chặng đường 80 năm gắn bó, đồng hành cùng dân tộc, Quốc hội Việt Nam luôn là hiện thân của khối đại đoàn kết toàn dân tộc, là cơ quan quyền lực Nhà nước cao nhất và cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân.
Quốc hội đã không ngừng lớn mạnh, đổi mới và hoàn thiện về tổ chức, phương thức làm việc, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động, góp phần củng cố niềm tin của nhân dân vào sự nghiệp xây dựng, bảo vệ và phát triển đất nước.

Quốc hội khóa I (1946 - 1960) đã thực hiện những nhiệm vụ của cơ quan có quyền cao nhất của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Trong giai đoạn 1946 - 1954, Quốc hội đã cùng nhân dân tiến hành sự nghiệp kháng chiến, kiến quốc. Đây là nét rất đặc biệt của Quốc hội Việt Nam trong giai đoạn này - Quốc hội kháng chiến.
Giai đoạn 1954 - 1960, Quốc hội đã cùng nhân dân tiến hành hai nhiệm vụ chiến lược, miền Bắc khôi phục, cải tạo, phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội theo con đường xã hội chủ nghĩa; miền Nam tiếp tục cuộc cách mạng dân tộc dân chủ, tiến hành đấu tranh giải phóng miền Nam tiến tới hòa bình, thống nhất đất nước.
Trong 14 năm hoạt động, Quốc hội khóa I đã tổ chức 12 kỳ họp, thông qua bản Hiến pháp 1946 và Hiến pháp 1959, cùng 16 đạo luật và 50 nghị quyết quan trọng.

Quốc hội hoạt động theo Hiến pháp 1959 và Luật Tổ chức Quốc hội năm 1960.
Các khóa Quốc hội từ khóa II đến khóa V đã thông qua nhiều đạo luật, nghị quyết quan trọng về kinh tế, đối ngoại, và tổ chức hành chính, đảm bảo sức mạnh để đánh thắng cuộc chiến tranh, góp phần vào thắng lợi của cuộc Tổng tiến công và nổi dậy, hoàn thành cách mạng dân tộc dân chủ, thống nhất đất nước.

Đặc biệt, Quốc hội khóa VI (1976 - 1981) là Quốc hội của nước Việt Nam thống nhất, đã quyết định đổi tên nước là Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, quy định Quốc kỳ, Quốc huy, Quốc ca, đổi tên thành phố Sài Gòn – Gia Định là Thành phố Hồ Chí Minh, quy định Thủ đô của nước Việt Nam thống nhất là Hà Nội.
Tại kỳ họp thứ 7 (tháng 12.1980), Quốc hội đã thông qua bản Hiến pháp mới của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Hiến pháp 1980.

Đây là thời kỳ Quốc hội được tổ chức và hoạt động theo Hiến pháp 1980 và Luật Tổ chức Quốc hội và Hội đồng Nhà nước 1981.
Quốc hội được xác định là cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân, cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, là cơ quan duy nhất có quyền lập hiến và lập pháp.
Quốc hội thực hiện quyền giám sát tối cao đối với toàn bộ hoạt động của Nhà nước.

Quốc hội khóa VII (1981 - 1987) và Quốc hội khóa VIII (1987 - 1992) đã thông qua 2 bộ luật, 35 đạo luật, 35 nghị quyết và Hội đồng Nhà nước ban hành 54 pháp lệnh.
Đặc biệt, Quốc hội khóa VIII là Quốc hội của giai đoạn đầu sự nghiệp đổi mới toàn diện đất nước do Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng đề ra. Tại kỳ họp thứ 11 (năm 1992), Quốc hội đã thông qua bản Hiến pháp 1992.

Hoạt động của Quốc hội ngày càng công khai, minh bạch, tập trung vào ba chức năng chính: Lập pháp (xây dựng, sửa đổi hệ thống pháp luật), giám sát (tăng cường giám sát tối cao) và quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước.
Quốc hội khóa IX đến khóa XII đã có những đổi mới mạnh mẽ trong công tác lập pháp, giám sát (như tiến hành nghe báo cáo, cử đoàn kiểm tra việc thi hành pháp luật, tập trung vào các vấn đề bức xúc như phòng chống tham nhũng) và hoạt động đối ngoại.
Quốc hội khóa XIII (2011 - 2016) được đánh dấu là lần đầu tiên cử tri cả nước tham gia cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội và bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp trong cùng một ngày với quy mô lớn.

Thành tựu nổi bật nhất của Quốc hội khóa XIII là đã biểu quyết thông qua toàn văn Dự thảo Hiến pháp năm 2013. Nhiệm kỳ này cũng đánh dấu mốc lịch sử khi lần đầu tiên tiến hành lấy phiếu tín nhiệm các chức danh do Quốc hội bầu hoặc phê chuẩn, và tất cả thành viên Chính phủ đều phải trả lời chất vấn trước Quốc hội.
Quốc hội khóa XIV (2016 - 2021): Tiếp tục ban hành nhiều đạo luật quan trọng nhằm cụ thể hóa quy định của Hiến pháp năm 2013 và hoàn thiện tổ chức bộ máy nhà nước.
Đặc biệt, nhiệm kỳ này đánh dấu bước tiến vượt bậc của Quốc hội trong việc ứng dụng công nghệ thông tin, điển hình là việc tổ chức kỳ họp theo hình thức kết hợp giữa họp trực tuyến và họp tập trung để ứng phó với dịch bệnh COVID-19.

Quốc hội khóa XV (2021 - 2026): Đã được bầu với tỉ lệ cử tri tham gia bỏ phiếu cao nhất từ trước đến nay (99,6%). Công tác lập pháp được triển khai với tinh thần “lập pháp chủ động”, đạt được nhiều kết quả quan trọng, tập trung sửa đổi các luật liên quan nhằm phục vụ việc tinh gọn bộ máy hệ thống chính trị.

Đến nay, Quốc hội khóa XV đã tổ chức tất cả 19 kỳ họp, trong đó có 9 kỳ họp bất thường và 10 kỳ họp thường lệ. Mỗi kỳ họp được điều chỉnh về thời gian và cách thức tiến hành để đảm bảo tính linh hoạt, phản ứng nhanh và đáp ứng yêu cầu của thực tiễn, nhất là trong giai đoạn phòng, chống dịch COVID-19.
Tại Kỳ họp thứ 9 (ngày 16.6.2025), Khóa XV, Quốc hội đã thông qua việc sửa đổi, bổ sung Hiến pháp năm 2013.
Còn tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội đã xem xét, thảo luận, biểu quyết thông qua 51 luật, 39 nghị quyết, trong đó có 8 nghị quyết quy phạm pháp luật.
Kỳ họp cuối nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV ghi dấu với nhiều kỷ lục. Đó là kỳ họp kéo dài nhất, nhịp thời gian làm việc nhanh nhất và khối lượng công việc khổng lồ nhất, thông qua số lượng luật lớn nhất.

Đại biểu Quốc hội (ĐBQH) hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Văn hóa và Xã hội Bùi Hoài Sơn chia sẻ, từ cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên năm 1946, khi lá phiếu lần đầu tiên được người dân sử dụng như một lời khẳng định về chủ quyền quốc gia và quyền làm chủ của nhân dân. Quốc hội đã bước vào lịch sử với tư thế của một thiết chế sinh ra từ lòng dân, vì dân.
Trong những năm tháng kháng chiến gian khổ, Quốc hội không chỉ là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất, mà còn là biểu tượng của ý chí độc lập, của sự kiên cường, bất khuất trước mọi thử thách sinh tử của dân tộc.
Đi qua chiến tranh, bước vào hòa bình, rồi trưởng thành cùng công cuộc đổi mới và hội nhập quốc tế, Quốc hội luôn đồng hành với từng bước đi của đất nước.

Ở mỗi giai đoạn lịch sử, Quốc hội đều mang trong mình tinh thần của thời đại: khi là ý chí “Không có gì quý hơn độc lập, tự do”; có thời điểm là khát vọng đổi mới, giải phóng sức sản xuất, và hôm nay là khát vọng phát triển nhanh, bền vững, sánh vai cùng các cường quốc năm châu.

Nhìn lại 80 năm, đặc biệt là các nhiệm kỳ Quốc hội trong thời kỳ đổi mới và giai đoạn đất nước bước vào kỷ nguyên vươn mình, có thể thấy rõ một điểm nhấn xuyên suốt: Quốc hội ngày càng chủ động, đổi mới mạnh mẽ hơn trong tư duy lập pháp, giám sát và quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước.

TS. Trần Văn chia sẻ, từng vinh dự là ĐBQH hai khóa liên tục (khóa XII và XIII), ông thấu hiểu trách nhiệm cao cả, thiêng liêng của người đại biểu nhân dân, đại diện cho ý chí và nguyện vọng của cử tri và nhân dân khi tham gia thảo luận, biểu quyết thông qua các luật, nghị quyết và chính sách quan trọng, bảo đảm tính dân chủ và nguyên tắc luôn đặt lợi ích quốc gia - dân tộc lên trên hết, trước hết.
Các đại biểu luôn phải nghiên cứu tài liệu thật kỹ lưỡng, chăm chú lắng nghe ý kiến đa chiều, tiếp nhận phản biện từ nhân dân để đóng góp xây dựng luật pháp phù hợp với thực tiễn phát triển, sát với tình hình, từ đó đưa ra những quyết định tối ưu, góp phần xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN, thể hiện đúng ý chí của nhân dân.
Với thành quả và kinh nghiệm rực rỡ được kế thừa qua 15 nhiệm kỳ, theo TS Trần Văn, chúng ta hoàn toàn có thể tin tưởng chắc chắn rằng, các ĐBQH nhiệm kỳ Khóa XVI và các nhiệm kỳ tiếp theo sẽ luôn thể hiện khát vọng cống hiến, liêm chính, đặt lợi ích quốc gia - dân tộc lên trên hết, trước hết, dám đổi mới, sáng tạo, không ngừng nâng cao chất lượng công tác lập pháp, giám sát, dám chịu trách nhiệm trước nhân dân về những quyết đáp của mình với tinh thần “phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân” như 80 năm qua.

Triển khai Đề án 1856-ĐA/BCĐ ngày 29.8.2023 về tổ chức Kỷ niệm 80 năm Ngày Tổng tuyển cử đầu tiên bầu Quốc hội Việt Nam (06.01.1946 - 06.01.2026); năm 2025, Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, các cơ quan hữu quan đã tổ chức thành công nhiều hoạt động ý nghĩa hướng tới kỷ niệm 80 năm Quốc hội Việt Nam.
Đặc biệt, ngày 27.8.2025, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã tổ chức thành công cuộc Gặp mặt của Tổng Bí thư Tô Lâm với gần 2000 đại biểu Quốc hội từ khoá I đến khóa XV tại Thủ đô Hà Nội.

Đây là sự kiện có ý nghĩa chính trị quan trọng, khẳng định sự quan tâm sâu sắc của Lãnh đạo Đảng, Nhà nước, trực tiếp là đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm, ghi nhận và tri ân đối với công lao của các thế hệ ĐBQH qua các thời kỳ; đồng thời, mong muốn và tin tưởng Quốc hội sẽ tiếp tục phát huy truyền thống vẻ vang, trí tuệ tập thể, bản lĩnh chính trị vững vàng, không ngừng đổi mới nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động, xứng đáng với niềm tin của cử tri, nhân dân, là cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân, cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã tổ chức thành công nhiều hoạt động hướng tới Kỷ niệm 80 năm hình thành và phát triển của Quốc hội Việt Nam như: xuất bản cuốn sách “Quốc hội trong tiến trình đổi mới đáp ứng yêu cầu xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam”; Lễ khai trương Bảo tàng Quốc hội Việt Nam; Hội thảo khoa học cấp Quốc gia “Quốc hội Việt Nam - 80 năm hình thành và phát triển”…
Đây là chuỗi các hoạt động có ý nghĩa đặc biệt quan trọng về lịch sử, chính trị, pháp lý và thực tiễn; qua đó, khẳng định và làm nổi bật vị trí, vai trò của Quốc hội trong bộ máy nhà nước; là dịp để ôn lại chặng đường 80 năm hình thành, xây dựng, phát triển của Quốc hội Việt Nam gắn với sự nghiệp cách mạng của Đảng, của dân tộc và nhân dân.

Laodong.vn

Nguồn:https://laodong.vn/emagazine/hanh-trinh-80-nam-quoc-hoi-viet-nam-1946-2026-1634735.ldo