Część 2: Przekazywanie spuścizny

Pośród zróżnicowanej etnicznie prowincji Tuyen Quang można spotkać rzemieślników, niczym jedwabniki z gór i lasów, którzy w ciszy przędzą jedwab i poświęcają całe swoje życie źródłu kultury narodowej.

 

Pośród zróżnicowanej etnicznej symfonii prowincji Tuyen Quang, rzemieślnicy niczym jedwabniki z gór i lasów, w milczeniu przędą jedwab, poświęcając całe życie źródłu kultury narodowej. Nie tylko pielęgnują oni pamięć kulturową, ale są także „żywymi skarbami”, przekazując dalej płomień i zachowując nienaruszoną duszę narodu na ziemi Tuyen Quang.

 

 

Pan Tong Dai Hong urodził się w gminie Tan My, wiosce etnicznej Tayów, bogatej w tradycje kulturowe i tradycyjne pieśni ludowe, takie jak „Then”, „Tinh Tau” i „Coi”. Mieszkańcy jego rodzinnego miasta są bardzo pilni; od najmłodszych lat starsi radzili swoim dzieciom: „Po pierwsze, slu tha; po drugie, gia giuoc” (Po pierwsze, umiejętność czytania i pisania; po drugie, medycyna). Z czasem gromadzili wiedzę i doświadczenie, zapisując je na stronach zapisanych pismem Tay Nôm. Obejmowały one ludowe lekarstwa, rytuały, nauki i starożytne opowieści… które Tayowie zbiorowo nazywali „thong khon”, co oznacza „worek mądrości”.

Folklorysta Tong Dai Hong

 

Aby odkryć „thong khon” (mądrość), kryjącą esencję wiedzy ludu Tay, przetłumaczył i przepisał dziesiątki książek na różne tematy: rytuały religijne, modlitwy, porady i nauki, jak traktować innych, synowską pobożność, wierność małżeńską oraz ludowe metody leczenia. Po wielu latach badań zaprojektował i wdrożył pismo Tuyen Quang Tay Nôm na komputerze, zasadniczo digitalizując pismo Tay Nôm. Obecnie, dysponując ponad 4000 zestawami pism Tay Nôm dla dzieł literackich, wierzy, że jest to najszybszy sposób na zachowanie i zabezpieczenie tej „skarbnicy mądrości”, przekazując wiedzę społeczności i przyszłym pokoleniom.

Nie tylko miejscowi, ale i obcokrajowcy zwracają się do badacza folkloru Tong Dai Honga, aby dowiedzieć się więcej o piśmie Tay Nôm.

Podróż odkrywania jego „wiedzy” była prawdziwie znacząca. W lipcu 2025 roku, po 15 latach żmudnego gromadzenia i badań, opublikował „Słownik Tuyen Quang Tay Nom” (Wydawnictwo Labor). Jest to pierwszy słownik języka tay, świadczący o ogromnym wysiłku i zaangażowaniu pana Tong Dai Honga w jego badania.

Książka zawiera 6300 słów, każde napisane alfabetem Han Nom, Tay Nom i wietnamskim. „To dzieło stanowi cenne uzupełnienie systemów językowych i pisma wietnamskich mniejszości etnicznych” – powiedział pan Le Hong Ly, prezes Wietnamskiego Stowarzyszenia Sztuki Ludowej.

 

 

Pan Vang Cha Thao, pochodzący z wioski Chung Pa A w gminie Pho Bang, jest żywym źródłem wiedzy o kulturze Mong. Od dzieciństwa dźwięk fletu Hmong i rytuały przeniknęły jego duszę. W wieku 13 lat młody Thao został mistrzem gry na flecie, a w wieku 18 lat opanował tradycyjne rytuały. Jego dogłębne zrozumienie kultury Hmong doprowadziło go ze stanowiska zastępcy sekretarza komitetu partyjnego gminy do przewodniczącego Stowarzyszenia Artystów Ludowych dystryktu Dong Van.

Obecnie pan Thào jest członkiem Zespołu Doradczego ds. Wartości Kulturowych Prowincji i Zespołu Kolekcji, a także autorem trzech cennych prac badawczych na temat: ceremonii nadania imienia, ceremonii parapetówki i pochodzenia fletu hmong w Muzeum Prowincjonalnym.

Wybitny rzemieślnik Vàng Chá Thào zawsze z pasją i troską dbał o zachowanie kultury fletu Hmong. Od dziesięcioleci regularnie odwiedza szkoły lub prowadzi bezpłatne lekcje gry na flecie Hmong w swoim domu, aby uczyć młodsze pokolenie tańca, zwyczajów i wierzeń na flecie Hmong.

Zajęcia prowadzone przez wybitnego rzemieślnika Vàng Chá Thào.

W każdy piątkowy wieczór rustykalny gliniany dom pana Thào wypełniają dźwięki fletów hmong, bębnów, skrzypiec dwustrunowych i pieśni ludowych. Te bezpłatne zajęcia przyciągają prawie 30 dzieci Hmong w wieku od 7 do 15 lat. Mistrz Vàng Chá Thào, oprócz nauczania, ma dalekosiężną wizję: wynieść muzykę fletową Hmong na nowy poziom. Założył Klub Fletowy Phố Cáo Hmong, zrzeszający 15 członków, którzy są jego uczniami i opanowali techniki gry.

Co więcej, dzięki swojemu prestiżowi i doświadczeniu, pan Thào aktywnie zabiegał o wyeliminowanie przestarzałych zwyczajów. Do dziś w Phố Cáo 7 z 12 klanów używało trumien do pochówku, 16 z 18 wiosek skróciło czas pogrzebu, a większość ślubów odbywa się obecnie zgodnie z nowoczesnymi zwyczajami.

 

 

Artysta ludowy Sin Van Phong jest uważany za „żywy skarb”, „duszę” wioski. Jest jednym z nielicznych, którzy potrafią w pełni odprawić wszystkie tradycyjne rytuały ludu Pa Then z wioski My Bac w gminie Tan Trinh. Lekcja rozpoczyna się wczesnym rankiem i kończy, gdy domy zostają oświetlone elektrycznymi lampami. Wiele dzieci i młodzieży z wioski z uwagą słucha każdego słowa nauczyciela, który od prawie 40 lat poświęca się ludowym rytuałom swojej grupy etnicznej.

Klasa Rzemieślnika Ludowego Sìn Văn Phong.

 

Pan Phong wyjaśnił, że zostanie szamanem Pà Thẻn to trudny proces. Lud Pà Thẻn ma setki rytuałów; nawet ci, którzy szybko się uczą, potrzebują pięciu lat, aby je opanować, podczas gdy niektórzy potrzebują dekady lub więcej, aby nauczyć się wystarczająco dużo, aby zostać szamanem. Dlatego znalezienie następcy to naprawdę trudna podróż.

Każdego roku Mistrz Sin Van Phong otwiera bezpłatne zajęcia dla około 10-12 uczniów. Pan Phong jest zachwycony, że po wielu latach intensywnego treningu 3-4 młodych uczniów przeszło ceremonię inicjacji. Hung Van Tam powiedział: „Po 8 latach treningu przeszedłem ceremonię inicjacji. Obecnie potrafię wykonywać wiele prostych rytuałów, a jeśli chodzi o rytuał skoku przez ogień, staram się ćwiczyć pod okiem Mistrza Phonga i jestem pewien, że mi się uda”.

 

 

 

„Cha phin” to pierwsze słowo, którego uczy swoich uczniów pan Chu Tuan Ngan z wioski Ban Pinh w gminie Hung Loi. W języku Dao „cha phin” oznacza przodków, pochodzenie. Wyjaśnia, że ​​ludzie Dao muszą pamiętać o „cha phin”, tak jak ptaki leśne nigdy nie zapominają wrócić do gniazd po żerowaniu, a liście zawsze opadają z powrotem do korzeni. Pamięć o przodkach i pochodzeniu jest niezbędna dla rozwoju i dojrzałości; nawet po śmierci duch nadal będzie rozpoznawany przez przodków i nie zaginie. Pan Ngan naucza w bardzo łatwy do zrozumienia sposób i to właśnie to jasne wyjaśnienie i analogia sprawiają, że wielu ludzi lubi się uczyć.

Pan Chu Tuan Ngan (po prawej) ze swoimi uczniami podczas komputerowej edycji pisma Dao Nôm.

Historia pana Chu Tuan Ngana z wioski Ban Pinh w gminie Hung Loi, który podjął się nauczania pisma dao, przyniosła mu niekończące się pochwały w całej wiosce: „To naprawdę dobry człowiek. Dzięki niemu dzieci z Ban Pinh, a nawet lud dao w Thai Nguyen … mogą uczyć się pisma swoich przodków”.

Pan Ngan powiedział, że obecnie młodzi ludzie uczą się jedynie standardowego wietnamskiego i dobrze znają języki obce, ale nie pamiętają znaków swoich przodków. Ogromne zbiory książek przekazywanych z pokolenia na pokolenie leżą uśpione w drewnianych skrzyniach, a obawa o zanik pisma dao napawa go niepokojem. Te obawy skłoniły go do złożenia wniosku do Komitetu Ludowego gminy o otwarcie kursu nauki czytania i pisania, który gmina zatwierdziła.

 

W ten sposób pan Chu Tuan Ngan otworzył zajęcia. Stopniowo przyciągały one coraz więcej osób. Ludzie z plemienia Dao z wielu gmin, takich jak Chiem Hoa, Kien Dai, Ham Yen… również „pukali do drzwi”, aby prosić o zapisy. Społeczność była zdumiona i pod wrażeniem tego, jak rzemieślnik Chu Tuan Ngan, mając prawie 80 lat, był pionierem w stosowaniu technologii informatycznych. Historia jego i jego oddanego ucznia, pana Dang Van Xuana, pracowicie pracującego na starych komputerach, aby przygotować lekcje, rozprzestrzeniła się i zainspirowała wielu w mediach społecznościowych.

Klasa rzemieślnika Chu Tuan Ngan.

Praca pana Chu Tuan Ngana zainspirowała wielu młodych ludzi. Codziennie po pracy pan Ban Kim Duy, pochodzący z wioski Minh Loi w gminie Hung Loi, pilnie przygotowuje dokumenty, zbiera znaki, sporządza listy, „rysuje” znaki, sprawdza je, a następnie wykonuje operację techniczną polegającą na kodowaniu znaków Dao Nôm na komputerze. Do tej pory skomputeryzował ponad 10 000 zestawów znaków Dao Nôm, obejmujących ponad 100 starożytnych ksiąg, w tym: poematy narracyjne, księgi liturgiczne, teksty religijne, genealogie i podstawowe podręczniki pisania… Co więcej, Duy jest liderem grupy na Facebooku o nazwie „Preserving Dao Culture and Writing”, liczącej 1000 członków. W grupie ludzie często dyskutują o znaczeniu znaków, publikują filmy instruktażowe, a członkowie entuzjastycznie się w to angażują.

 

W ostatnich latach, za pośrednictwem mediów społecznościowych, nawiązał kontakt z wieloma wybitnymi uczonymi tao, aby przetłumaczyć starożytne książki, takie jak: „Książki o genealogiach rodzinnych”, „Teksty o wędrówkach ludu Tao”, „Historia Ban Dai Hoi i Dang Thi Hanh” itp. Według dr. Ban Tuan Nanga, właśnie ukończyli tłumaczenie czterech książek i obecnie oczekują na recenzję i zatwierdzenie publikacji przez Instytut Studiów nad Han Nom.

 

Obraz Nguyena Xuan Huu, młodego mężczyzny z gminy Bac Quang, z cytrą na ramieniu, podróżującego drogami z Tuyen Quang do Cao Bang, stał się znany wielu osobom. Dzięki niemu wielu uczniów, od dzieci ze szkoły podstawowej, które dopiero uczą się grać na cytrze, po osoby starsze, prawie 90-letnie, wciąż z entuzjazmem śpiewa starożytne melodie Then.

Xuan Huu nie ogranicza się do sal lekcyjnych, ale jest również „pionierem” w przenoszeniu muzyki Then do przestrzeni online. Umiejętnie wykorzystuje platformy cyfrowe, takie jak YouTube i Facebook, do nagrywania swoich lekcji i emocjonalnych występów. Jego kanał YouTube „Xuan Huu Dan Tinh” ma obecnie prawie 50 000 subskrybentów i przyciąga dziesiątki tysięcy wyświetleń od odbiorców z kraju i ze świata.

Pan Nguyen Xuan Huu z gminy Bac Quang przedstawia Then śpiewającym turystom zagranicznym.

Z bardziej przyszłościową wizją, śmiało eksperymentował z połączeniem śpiewu Then i lutni Tinh, widząc w tym sposób na upieczenie dwóch pieczeni na jednym ogniu: przybliżenie istoty Then międzynarodowym przyjaciołom, a jednocześnie stworzenie dodatkowych źródeł utrzymania dla swojego ludu. I rzeczywiście, rezultaty przerosły oczekiwania, zwłaszcza zagranicznych gości.

Xuan Huu z błyskiem radości w oczach opowiadał: „Niektórzy turyści są tak zafascynowani, że uczą się grać na Then aż do północy. Są bardzo namiętni, ucząc się każdej zwrotki, każdej nuty. Nawet jeśli nie do końca rozumieją głębokie znaczenie tekstu Then, czują w nim duszę i emocje”. Nawet po powrocie do domu wielu turystów nadal dzieli się swoimi wrażeniami z gry na instrumencie Then ze znajomymi, a co jeszcze bardziej niezwykłe, polecają im wizytę w Xuan Huu, aby porozmawiać, posłuchać i nauczyć się grać na Then.

 

 

Społeczność Hmongów, zarówno w kraju, jak i za granicą, zna Ly Phuoc Tinha, pochodzącego z wioski Minh Tien w gminie Binh Xa, z jego atrakcyjnego wyglądu, lirycznego głosu i wyjątkowych umiejętności aktorskich, prezentowanych w jego starannie wyprodukowanych teledyskach w języku hmong, dostępnych na platformach cyfrowych. Wiele z jego teledysków zgromadziło ogromną liczbę wyświetleń i entuzjastyczne komentarze online, zyskując miano „idola wioski” za łączenie kultury Hmong z całym światem.

 

Od 2020 roku, korzystając ze smartfona, Phuoc Tinh nauczył się kręcić, montować i tworzyć filmy, które przyciągają rzesze widzów. Ma liczną rzeszę fanów, konto na TikToku z ponad 683 000 obserwujących, konto na Facebooku ze 112 000 obserwujących oraz kanał na YouTube z ponad 62 000 subskrybentów. Z własnych środków sfinansował wiele teledysków w języku hmong. Teledyski są profesjonalnie napisane, wyreżyserowane i choreograficznie przygotowane, dzięki czemu widzowie czują się, jakby przenieśli się do rozległych górskich i leśnych krajobrazów Tuyen Quang, Son La i Lai Chau.

Phuoc Tinh łączy się z wieloma młodymi Hmongami w całym kraju, śpiewając piosenki w języku hmong. Teksty są subtelne, łączą muzykę ludową z muzyką współczesną. Uwielbiany i wspierany przez wielu, powiedział: „Dla mnie sława musi przynosić korzyści społeczności, musi tworzyć wartość dzięki filmom, które tworzę. Jako młody Hmong, muszę znaleźć sposoby, aby promować moją kulturę etniczną, podbić platformę cyfrową i myśleć szerzej, wykorzystując swoją pasję”.

Kulisy teledysku Ly Phuoc Tinh.

Patrząc na Tuyen Quang dzisiaj, wyraźnie widać nieustanny przepływ kultury. Tradycyjne wartości, pielęgnowane i przekazywane z pokolenia na pokolenie, są z szacunkiem przyjmowane i podtrzymywane przez kolejne pokolenia. Wszystko to dzięki dłoniom, umysłom i sercom niezliczonych rzemieślników – cichych strażników dziedzictwa. Dzięki nim starożytne dziedzictwo kulturowe nie jest już tylko wspomnieniem, lecz stało się istotną częścią życia, harmonizując z rytmem współczesności, tworząc Tuyen Quang o bogatym, niepowtarzalnym charakterze!

Wykonawcy: Hoang Bach – Hoang Anh – Giang Lam – Bien Luan
Thu Phuong - Bich Ngoc

Część 1: Odkrywanie skarbów grup etnicznych Tuyen Quang

Część 3: Cisza po wspaniałej harmonii

Źródło: https://baotuyenquang.com.vn/van-hoa/202508/ky-2-truyen-lua-di-san-8600fc2/