Phuoc Giang i ruiny Cham

Dalej na wschód rzeka ma więcej dopływów, z których każdy niesie inną nazwę w zależności od odcinka lub odnogi; jest tam również wiele kanałów i tam, służących do nawadniania żyznych pól.

Na rzece Phuoc Giang, zapora Ba Dien, o długości ponad 100 metrów, była niegdyś słynną tamą. W porze suchej tama była zamykana, aby zapewnić wodę do nawadniania pól, a w porze deszczowej otwierana, aby uwolnić wodę powodziową. Nazwa tamy pochodzi od nazw dwóch wiosek: Ba La i Dien An. Te dwie wioski odegrały kluczową rolę w wykopaniu kanału i budowie tamy, która miała doprowadzić wodę z regionu środkowego na równiny, aby nawodnić ubogie w wodę pola w porze suchej. Do dziś stoi kaplica poświęcona przodkom, którzy zainicjowali i zmobilizowali swoich potomków do budowy tamy Ba Dien, pielęgnowana i czczona przez kolejne pokolenia poprzez składanie ofiar z kadzidła.

Rzeka Phuoc Giang widziana ze wsi La Ha

Po dotarciu do miasta Quang Ngai rzeka Phuoc Giang zmienia nazwę na Bau Giang i płynie dalej na wschód, płynąc przez różne rzeki, takie jak Hien Luong, Ham Long, Phu Tho i Co Luy, zanim połączy się z rzeką Ve i wpadnie do morza. Pod koniec rzeki Phuoc Giang okrąża wioskę Co Luy, otoczoną z jednej strony rozległymi wodami, a z drugiej morzem, gdzie fale nieustannie uderzają o brzeg, tworząc malowniczą wioskę Co Luy (Co Luy to odosobniona wioska), którą wielu poetów i pisarzy wychwalało w swoich wierszach.

Rzeka Phuoc Giang nadal odgrywa kluczową rolę w dostarczaniu wody z kanału Thach Nham do nawadniania setek hektarów gruntów rolnych w gminach Nghia Trung, Nghia Thuong itd. (dystrykt Tu Nghia), a także przyczynia się do upiększania środowiska i utrzymania czystego powietrza w tym stopniowo urbanizującym się obszarze.

Ruiny stawu i Cham

Rzeka Phước Giang, płynąca na południe od góry Bút, nazywana jest Bàu Giang, ponieważ w pobliżu pól otaczających górę Đá Voi znajdował się kiedyś dość duży naturalny staw. Góra Đá Voi zawdzięcza swoją nazwę formacjom skalnym przypominającym słonie, rozsianym po zboczach góry, a nawet tu i ówdzie na polach i w wioskach.

Istnieje pieśń ludowa, która w sprytny sposób zapożycza nazwy miejscowości wokół rzeki Bau Giang, aby wyrazić uczucia dziewczyny z ukochanym we wsi Van Tuong, położonej nad rzeką Tra Khuc:

Stanąłem na Skale Słonia i spojrzałem na Wientian.

On jest najstarszym synem, a ja jestem najstarszą siostrą.

Chce, żebym wyszła za mąż za kogoś z jego rodziny.

Dlaczego zostawiasz swoje młodsze rodzeństwo, które tak bardzo cierpi!

Cegły chamskie rozrzucone są u stóp góry Elephant Rock, na prawym brzegu rzeki Phuoc Giang.

Terakotowe posągi odkryto na górze But, na lewym brzegu rzeki Phuoc Giang.

Obszar Phước Giang – Bàu Giang, obecnie część miasta La Hà, dystryktu Tư Nghĩa, szczyci się malowniczym krajobrazem z bujnymi zielonymi polami i jest wspominany w wielu anegdotach związanych z malowniczymi miejscami, takimi jak kamienne pole bitwy pod La Hà i Thiên Bút Phê Vân (Niebiańskie Obłoki Rysujące Piórem). Natura się zmieniła, a piękne krajobrazy z przeszłości stopniowo ewoluowały z biegiem czasu, ale rzeka i otaczające ją tereny wciąż skrywają wiele tajemnic z przeszłości.

W swoim monumentalnym dziele „Inventaire Descriptif des Monuments Cams de L'Annam” (Statystyczny przegląd zabytków Czamów w środkowym Wietnamie) , podczas badań stanowiska Chánh Lộ, francuski uczony H. Parmentier wspomniał o zobaczeniu cegieł Czamów na szczycie Núi Bút (Góry But). Wieża Czamów na szczycie Núi Bút została odkopana w 2017 roku, odsłaniając wiele cennych artefaktów i przyciągając znaczną uwagę badaczy i opinii publicznej. Jednak w rzeczywistości nie tylko na szczycie Núi Bút, ale także w południowej części dorzecza rzeki Phước Giang (Bàu Giang) znajduje się spora liczba cegieł Czamów i ślady ruin wzniesionych przez lud Czamów.

W połowie 2017 roku pojechałem z zespołem badawczym, w którego skład wchodzili: profesor nadzwyczajny Ngo Van Doanh (ekspert w dziedzinie sztuki czamskiej), dr Vu Quoc Hien (główny archeolog wieży Nui But, obecnie nieżyjący) oraz dr Nguyen Dang Vu (były dyrektor Departamentu Kultury, Sportu i Turystyki prowincji Quang Ngai ) w rejon gór Da Voi. Na własne oczy widziałem wiele cegieł czamskich porozrzucanych tu i ówdzie, z których część została ponownie wykorzystana przez lokalnych mieszkańców do budowy fundamentów domów, obór dla bydła i murów oporowych wokół ich ogrodów, aby zapobiec osuwiskom. Osoby starsze opowiadały, że w przeszłości, kopiąc fundamenty domów lub studni, miejscowi odkrywali wiele kamiennych posągów, ołtarzy, a nawet zestawy linga-yoni, ale od tamtej pory zaginęły one z różnych przyczyn.

Niski teren u podnóża góry Thien But pozwala przypuszczać, że wieki temu istniał staw (obecnie część rzeki Bau Giang) otaczający wschodnie podnóża góry, obejmujący obszar, który później stał się polem Ngoc An. Pośród rozległej przestrzeni nieba i wody, góra Thien But wyróżnia się, mieniąc się niczym legendarna góra Meru w kulturze Czamów.

Czy może istnieć związek między wieżą Chánh Lộ (odkrytą przez francuskich archeologów w 1904 r.), wieżą Núi Bút (odkrytą przez Muzeum Ogólne Quảng Ngãi w 2017 r.) i pozostałościami architektonicznymi kultury Czamów na południowym brzegu rzeki Phước Giang - Bàu Giang, o których wspomniano powyżej, w ramach wspólnego kompleksu świątyń Czamów w południowej części prowincji Amaravati?

Świat jest rozległy i bezkresny. Tyle pytań odbija się echem z przeszłości, a ja nie wiem, kiedy znajdę odpowiedzi. Zatrzymajmy się więc przy górze Thien But, spójrzmy w górę na mglisty szczyt i podzielmy się uczuciami dziewczyny z Quang Ngai w tych ludowych pieśniach, tak pełnych znaczenia i emocji:

Patrząc w górę na Thien But, Dang Inn

Góry są tak skaliste, jak moje serce tęskni za nim. (ciąg dalszy nastąpi)

Source: https://thanhnien.vn/ke-chuyen-dong-song-xu-quang-phuoc-giang-and-nhung-phe-tich-cham-185241117205611039.htm