Her ruha barış tohumları ekin.

Avustralya'da yaşayan şair Vo Thi Nhu Mai, "duyguların vatanı" dediği Vietnam dilinden asla uzaklaşmıyor. Dünya Şiir Günü'nde (21 Mart), kadın şair, ana dilinin rolü, zorluklar ve Vietnam edebiyatını uluslararası okuyuculara yaklaştırmanın getirdiği endişeler hakkındaki düşüncelerini paylaştı.

Şair ve çevirmen Vo Thi Nhu Mai. (Fotoğraf, röportaj yapılan kişinin izniyle kullanılmıştır.)

İlham kaynağınız genellikle nereden geliyor?

Şiirlerim çok basit şeylerden yola çıkarak yazılıyor. En derin ilham kaynağım kendime, kültürüm ve topluluğuma duyduğum özlem. Çok seyahat etmiş bir Vietnamlıyım, ama her zaman içimde günlük hayatı, manzaraları, anne babamın seslerini, rüzgarlı yaylaları, hareketli sokakları, çocukluk anılarımı ve ailem ve arkadaşlarımla geçirdiğim yetişkinlik anlarını taşıyorum.

Ülkemiz birçok savaştan geçti. Bu tarihi izler ulusal bilincimize derinlemesine kazındı. Savaşın geride bıraktığı acı ve kederden yola çıkarak, insanlar barışın değerini daha da çok takdir etmeye başladılar; bu değer düşünceye, edebiyata, sanata ve birbirimize karşı davranış biçimimize nüfuz etti.

Avustralya'da yaşamak bana farklı bir ilham kaynağı sağladı. Göç deneyimi, küçük ayrıntılara daha yakından dikkat etmeme, daha dikkatli dinlememe ve birçok farklı milletten topluluğu bir araya getiren çok kültürlü bir ülkede çeşitliliğin güzelliğini fark etmeme yardımcı oldu.

Doğa, özellikle okyanus ve Batı Avustralya'nın engin gökyüzü, doğduğum yere şükran duyma ve yaşadığım yeri takdir etme alanı olarak şiirlerime sık sık giriyor.

Dahası, insan bağlantısı da hayati bir beslenme kaynağıdır. Sınıfta öğrencilerle yapılan sohbetler, çeşitli kıtalardan şairlerle diyaloglar veya hatta şair ve yazar arkadaşlarımla yalnız geçirdiğim anlar, şiirimi şekillendirmeye katkıda bulunur. Şiir, beni etkileyen bir şey olduğunda ve içtenlikle dinlemeye çalıştığımda başlar.

Yeni yazılan "Her Ruhta Barış Tohumları" adlı şiir, kişisel yaşam felsefenizi yansıtıyor mu?

Şiir, barışın her şeyden önce içsel bir sorumluluk olduğuna dair inancımı yansıtıyor. Her insanın içinde şefkat, empati ve şiddetsizlik kapasitesinin bulunduğuna inanıyorum; bu nitelikler bazen korku, incinme veya yanlış anlama nedeniyle gizlense bile.

Ailelerde, topluluklarda, ülkelerde ve daha geniş anlamda bu gezegende her insanın yavaşlaması, gözlem yapması, sakin olması, anlaması, nazik olması ve saygılı olması gerekir. Barış, günlük hayatta birbirimize nasıl davrandığımızla başlar: dinlemek, sabırlı olmak ve empati göstermek—bu şiirin mesajı da budur.

Hayat felsefem, Doğu düşüncesiyle 50'li yaşlarındaki bir kadının deneyimlerinin birleşiminden şekilleniyor. Barış, özen ve dikkatle yavaşça beslenmesi gereken bir tohum gibidir. Bu şiiri yazarken, dünya barışının her insanın içindeki huzurla başlaması gerektiğini düşündüm.

Edebiyat savaşı durduramaz, ama kalpleri yumuşatabilir. Bir şiir, bir anlık düşünceye veya bir iyilik jestine bile yol açabiliyorsa, görevini yerine getirmiş demektir.

Dünya, karmaşık gelişmelerin ortasında sürekli olarak evrim geçiriyor. Kan dökülmesi, çatışma, kin, nefret, sömürü ve yıldırma hız kesmeden devam ediyor. Ama yapabileceğimiz, kesinlikle yapmamız gereken şey şu: Ailemize, sevdiklerimize, meslektaşlarımıza ve arkadaşlarımıza nezaketle davranmak.

Bu sadece iyilikle ilgili değil, aynı zamanda sevgiyi koruma, hatırlatma ve besleme yeteneğiyle de ilgili. Şiir, hayatın karmaşıklığını yeniden ortaya koyarak, insan deneyiminin katı karşıtlıklara indirgenemeyeceğini bize hatırlatır.

Şiir, hem acıyı hem umudu, hem kaybı hem de sevgiyi yakalayarak, birçok çatışmanın kaynağı olan basitleştirmeye karşı koyar. Daha da önemlisi, şiir acıyı insanlaştırır: duygusuz sayılar yerine, insanlara yüzler, sesler ve duygular kazandırır. Bu sayede empati uyanır, incitme eğilimi azalır ve karşılıklı koruma duygusu gelişir.

Çok kültürlü bir ortamda çalışırken, şiirlerinizde Vietnam ve Avustralya kültürlerini nasıl harmanlıyorsunuz?

İki kültürü kasıtlı olarak birleştirmedim. İkisinin de içimde doğal bir şekilde var olmasına izin verdim. Vietnam kültürü iç dünyamı, değerlerimi, duygusal derinliğimi ve şiirsel imgelerimi beslerken, Avustralya kültürü açıklığımı, alan algımı ve özgürlük ruhumu etkiledi.

Şiirde bu iç içe geçme genellikle incelikli bir şekilde kendini gösterir: Avustralya bulutlarının altında Vietnam anılarından oluşan bir gökyüzü belirir veya Batı manzarası içinde Doğu ruhuna sahip bir tefekkür yer alır.

Karşılaşma uyumlu oldu çünkü her ikisi de yaşayan gerçekliklerdi. Edebiyatta kültürel uyumun doğal olarak gerçekleşmesi gerektiğine inanıyorum. Yazarlar yaşam deneyimlerinde dürüst olduklarında, kültürel diyalog doğal olarak gelişir.

Vietnam dili hayatınızda ve yaratıcı yolculuğunuzda ne gibi bir rol oynuyor?

Vietnamca benim duygusal vatanım. Yıllarca evimden uzakta yaşamış olsam da, en derin duygularım hala Vietnamca'da şekilleniyor. Ana dilim, başka hiçbir dilin tam olarak yerine koyamayacağı kültürel nüanslar, müzikalite ve duygu katmanları taşıyor.

Vietnamca yazarken, benden önceki birçok nesille -şairlerle, annelerle, çiftçilerle, hikaye anlatıcılarıyla, dili kendi yaşamlarıyla korumuş insanlarla- bağlantı kurduğumu hissediyorum.

Vietnamca, şefkati, nostaljiyi ve ince duygusal nüansları hoş bir şekilde ifade etmeme olanak tanıyor. Aynı zamanda, iki dilde yazmak bana alçakgönüllülüğü öğretiyor.

Şiir çevirmek bana dilin güzelliğini ve kırılganlığını fark ettirdi. Vietnamca beni yere sağlam basmamı sağlarken, İngilizce şiirlerimin daha da geniş kitlelere ulaşmasına yardımcı oluyor. İki dil birbirinden ayrılmak yerine, birbirleriyle diyalog kuruyor.

Şair ve çevirmen Vo Thi Nhu Mai ve uluslararası arkadaşları. (Fotoğraf: Röportaj yapılan kişi tarafından sağlanmıştır)

Sizce, Vietnamlı yazar ve şairlerin günümüzde uluslararası edebiyat sahnesine katılırken karşılaştıkları en büyük zorluk nedir?

En büyük zorluklardan biri dil bariyeridir. Birçok değerli ve mükemmel Vietnam eseri, çeviri fırsatlarının yetersizliği nedeniyle büyük ölçüde bilinmez kalmaktadır. Çeviri, kültürel empati ve sürekli destek gerektirir.

Ayrıca, varlık sorunu da var. Daha küçük edebiyat pazarlarından gelen yazarlar ve şairler, büyük dillerin hakim olduğu küresel bir sistemde kendilerine yer bulmakta genellikle zorlanırlar. Vietnam edebiyatının çeşitliliği göz önüne alındığında, önceden var olan kalıplaşmış yargılardan kurtulma zorluğu da söz konusudur.

Ancak ben bunları bir davet olarak görüyorum. İşbirliği, çeviri projeleri ve kültürel diyalog yoluyla Vietnamlı yazarlar ve şairler dünya edebiyatındaki yerlerini kesinlikle ortaya koyabilirler.

Hanımefendi, Vietnam kültürü küresel bir kitleye nasıl ulaşabilir?

Tüm anlayış, hikaye anlatımıyla başlar. Vietnam kültürü, canlı ve sürekli gelişen bir varlık olarak edebiyat, eğitim, müzik ve sanat yoluyla paylaşılmalıdır.

Çeviri çok önemli bir rol oynar. Vietnamca'yı diğer dillerle birlikte ele alan adil çeviri projeleri, gerçek bir diyaloğu teşvik eder. Uluslararası festivaller, akademik değişimler ve topluluk girişimleri de kalıcı bağlantılar kurmaya yardımcı olur.

En önemlisi, bu saygı meselesi. Kültürler eşit şartlarda karşılaştığında, anlayış derinleşir. Vietnamlı kültür önderlerinin uluslararası faaliyetlerinde de bu ruhu koruyacaklarını umuyorum.

1976 yılında Lam Dong eyaletinde doğan şair ve çevirmen Vo Thi Nhu Mai, *Tản mạn* (Edebiyat Yayınevi, 2010), *Bên kia tít táp đại dương* (Edebiyat Yayınevi, 2011), *Vườn cổ tích* (Vietnam Yazarlar Birliği Yayınevi, 2015) gibi çeşitli eserleriyle tanınmaktadır. 2004 yılından günümüze kadar, Batı Avustralya'da ilkokul öğretmenliği görevinin yanı sıra, Vietnam şiirini İngilizceye çevirmekten de keyif almaktadır.

Kaynak: https://baoquocte.vn/gieo-hat-mam-hoa-binh-vao-moi-tam-hon-370633.html