Vận hội mới của thành phố Cảng

Thành phố Cảng đang đứng trước cơ hội hiếm có để bứt lên bằng chính năng lực và tư duy đổi mới của mình.

Giáo sư Phan Văn Trường, chuyên gia thương mại quốc tế tin tưởng Khu thương mại tự do của thành phố Hải Phòng sẽ có nhiều đột phá mới.

Mỗi mùa xuân sang, đất nước mở ra một trang mới. Xuân Bính Ngọ năm nay càng thêm ý nghĩa với thành phố Hải Phòng khi Khu thương mại tự do , một trong những mô hình tiên phong của cả nước chính thức được thành lập. Nhân dịp đầu Xuân, phóng viên Báo và phát thanh, truyền hình Hải Phòng trò chuyện với Giáo sư PHAN VĂN TRƯỜNG, chuyên gia thương mại quốc tế, người có nhiều năm đồng hành cùng các chiến lược quốc gia về khu thương mại tự do đầu tiên của thành phố Cảng.

- Nhiều ý kiến nhận định rằng thành phố Hải Phòng đang ở trong “khoảnh khắc vàng”. Ông đánh giá thế nào về việc thành lập Khu thương mại tự do vào thời điểm này?

- Tôi cho rằng nhận định ấy không quá lời. Sau nhiều năm chuẩn bị về hạ tầng, môi trường đầu tư, năng lực tổ chức và tầm vóc phát triển, thành phố Hải Phòng giờ đây đứng trước một bước chuyển lớn. Thành phố có đủ điều kiện thuận lợi để thử sức với những mô hình mới. Tuy vậy, cơ hội lớn luôn đi kèm trách nhiệm không nhỏ. Khu thương mại tự do là mô hình mới đối với thành phố, lại có tính tiên phong trong hệ thống các khu thương mại tự do mà Việt Nam đang định hình. Muốn thành công, từng yếu tố phải được rà soát kỹ lưỡng, từ bộ máy quản lý, nhân sự, đến cơ chế vận hành. Một khởi đầu tốt sẽ quyết định cả chặng đường dài phía trước.

- Tinh thần “dám nghĩ, dám làm” được nhắc nhiều trong các nghị quyết liên quan đến mô hình này. Theo Giáo sư, điều gì là then chốt để biến tinh thần ấy thành kết quả?

- Đó là xây dựng hệ sinh thái nhà đầu tư đúng và đủ. Việt Nam có nhiều doanh nghiệp mạnh, nhưng không phải doanh nghiệp nào cũng thấy ngay lợi thế của việc vào khu thương mại tự do. Các doanh nghiệp ở xa thành phố hoặc không gắn nhiều với xuất khẩu sẽ cân nhắc.

Ngược lại, nhà đầu tư quốc tế đến từ Trung Quốc, Đài Loan, Hàn Quốc, Nhật Bản, Hoa Kỳ, Úc… sẽ quan tâm nhiều hơn. Nhưng để họ chọn khu thương mại tự do của thành phố thì môi trường đầu tư phải thực sự tốt và khác biệt. Theo tôi, thay vì chờ nhà đầu tư tìm đến, thành phố cần chủ động tiếp cận, hiểu từng nhóm nhu cầu, theo sát từng trường hợp. Chính sự chủ động ấy mới thể hiện đúng tinh thần “dám nghĩ, dám làm”.

- Khi triển khai mô hình mới, thành phố Hải Phòng được kỳ vọng sẽ tạo ra cách làm khác biệt. Theo Giáo sư, sự khác biệt ấy nằm ở đâu?

- Khác biệt lớn nhất sẽ đến từ bộ máy quản lý của khu thương mại tự do. Một khu thương mại tự do không thể vận hành theo cách cũ. Nhà đầu tư cần sự minh bạch, thấu hiểu và tốc độ. Ở mô hình này, một hồ sơ chậm một ngày có thể khiến doanh nghiệp đi sau cả một tháng. Vì vậy, bộ máy quản lý cần được trao quyền thực chất, đủ để xử lý công việc nhanh và tinh gọn để vận hành trơn tru. Điều quan trọng hơn là sự phối hợp liên ngành phải thực sự chặt chẽ và hiệu quả. Khi tôi nói “đặc quyền”, nghĩa là ban quản lý phải có khả năng kết nối trực tiếp với các bộ, ngành liên quan, không bị vướng bởi những tầng nấc không cần thiết. Đạt được điều này không dễ, nhưng đó là điều kiện tiên quyết để tạo ra sự khác biệt bền vững.

- Trong các chính sách mới dự kiến áp dụng cho khu thương mại tự do, theo ông, yếu tố nào tạo nên chuyển biến rõ nhất?

- Theo tôi chính là phương thức vận hành. Ưu đãi về thuế, đất đai hay thủ tục được đơn giản hóa chỉ là phần “vỏ”. Điều tạo nên sức sống của mô hình là tinh thần phục vụ của bộ máy và sự chuyên nghiệp trong từng bước triển khai. Một khu thương mại tự do sẽ chỉ trở thành “tự do” đúng nghĩa khi nhà đầu tư cảm nhận được môi trường minh bạch, quy trình rõ ràng và trách nhiệm được đặt lên hàng đầu. Mô hình mới đòi hỏi một văn hóa mới và văn hóa ấy phải được xây dựng từ đội ngũ cán bộ, những người đứng tuyến đầu trong cải cách và quyết định tới sự thành công của mô hình.

- Từ kinh nghiệm quốc tế, ông nhìn nhận đâu là rủi ro lớn nhất lúc khởi đầu mô hình?

- Rủi ro lớn nhất là chất lượng nhân sự. Chúng ta hiện vẫn thiếu nhân lực đạt chuẩn quốc tế. Quản lý một khu thương mại tự do đòi hỏi kiến thức sâu rộng về thương mại quốc tế, khả năng phân tích, xử lý tình huống nhanh và đặc biệt là đạo đức nghề nghiệp. Những phẩm chất này không thể hình thành trong ngày một ngày hai. Vì vậy, công tác đào tạo phải được đặt lên hàng đầu. Đào tạo về chuyên môn, nhưng cũng phải đào tạo để mỗi cán bộ hiểu về tính minh bạch, sự trung thực, trách nhiệm trong mỗi quyết định. Đây là điểm quyết định sự bền vững của mô hình.

Tôi từng chứng kiến giai đoạn đầu lập quốc của Singapore, khi người Anh tham gia sâu vào hệ thống điều hành và sau đó chính người Singapore lại đảm nhiệm vai trò tương tự tại các quốc gia nhỏ hơn trong lĩnh vực quản lý hải cảng. Sự hiện diện của những nhân sự giàu kinh nghiệm ấy không chỉ giúp tăng tốc độ xử lý công việc, mà quan trọng hơn là góp phần hình thành một chuẩn mực đạo đức và kỷ luật quản trị cao, điều kiện nền tảng cho sự phát triển bền vững cho khu thương mại tự do.

- Theo Giáo sư, trong 5 - 10 năm tới, khu thương mại tự do sẽ tạo ra thay đổi rõ nét nhất ở đâu?

- Tôi tin rằng thay đổi rõ nét nhất sẽ là sự trưởng thành của bộ máy và môi trường kinh doanh. Khi mô hình vận hành, tác phong làm việc sẽ thay đổi theo hướng mạch lạc, kỷ luật hơn và hướng tới hiệu quả hơn. Một hệ chuẩn mới về quản lý sẽ được hình thành, từ đó lan tỏa dần sang nhiều lĩnh vực khác. Sự thay đổi thứ hai là sự xuất hiện của một thế hệ nhân sự mới chuyên nghiệp, quen với chuẩn quốc tế, có tư duy hội nhập và tinh thần trách nhiệm cao. Lực lượng này sẽ là vốn quý không chỉ cho khu thương mại tự do mà cho cả thành phố.

- Thành phố Hải Phòng đặt kỳ vọng khu thương mại tự do sẽ lan tỏa sang các địa phương lân cận. Ông nhìn nhận khả năng này như thế nào?

- Điều này hoàn toàn có cơ sở. Khi một trung tâm phát triển mới hình thành, các ngành dịch vụ, logistics, đào tạo nhân lực, sản xuất hỗ trợ… sẽ lan tỏa tự nhiên ra vùng xung quanh. Tuy nhiên, để lan tỏa mạnh mẽ và bền vững, các địa phương phải nhận thức rõ trách nhiệm liên kết vùng. Nếu mỗi nơi đi một hướng, không gian phát triển sẽ bị chia cắt. Nếu cùng chung tầm nhìn chúng ta sẽ tạo được trục tăng trưởng mới cho khu vực phía Bắc.

Khu thương mại tự do sẽ trở thành điểm tựa phát triển mới của thành phố. Ảnh: LÊ DŨNG

- Nếu dành thông điệp đầu Xuân gửi đến Hải Phòng, giáo sư muốn nói gì?

- Tôi muốn gửi tới thành phố Cảng lời chúc thắng lợi và bản lĩnh. Thành phố đang đứng trước cơ hội hiếm có để bứt lên bằng chính năng lực và tư duy đổi mới của mình. Nhưng cơ hội chỉ trở thành giá trị khi đi cùng kỷ luật, sự chuẩn bị kỹ lưỡng và bộ máy biết đặt lợi ích dài hạn lên trên những thuận tiện ngắn hạn.

Nếu Hải Phòng giữ được tinh thần tiên phong vốn có, kiên trì xây dựng đội ngũ tinh nhuệ và nuôi dưỡng văn hóa làm việc minh bạch, tôn trọng cam kết và trách nhiệm, tôi tin khu thương mại tự do sẽ không chỉ là dự án thành công mà sẽ trở thành dấu mốc phát triển mang tính tham chiếu cho cả quá trình đổi mới mô hình phát triển của đất nước.

- Trân trọng cảm ơn Giáo sư!

LAN ANH (thực hiện)

Nguồn: https://baohaiphong.vn/van-hoi-moi-cua-thanh-pho-cang-535884.html