Τα Μάτια του Χωριού

Μέχρι σήμερα, κανείς, καμία έρευνα, δεν μου έχει εξηγήσει ποτέ γιατί οι αρχαίοι αποκαλούσαν τα πηγάδια του χωριού «μάτια του χωριού». Θυμάμαι όταν ήμουν μικρός, τα παιδιά πετούσαν πέτρες και χώμα στο πηγάδι. Βλέποντάς το αυτό, ένας γέρος φώναξε: «Άτακτα παιδιά, πώς τολμάτε να πετάτε πράγματα στα μάτια του χωριού; Πηγαίνετε αμέσως σπίτι!» Ακούγοντάς το, τα παιδιά φοβήθηκαν πολύ και σταμάτησαν να πετούν. Φοβισμένα, αλλά χωρίς να καταλαβαίνουν τίποτα. Αργότερα, ρώτησα τη μητέρα μου: «Είναι όντως τα μάτια του χωριού, μαμά;» Αλλά ούτε η μητέρα μου είπε τίποτα.

Ένα από τα πηγάδια του χωριού στην κοινότητα Hoat Giang χτίστηκε πριν από εκατοντάδες χρόνια. Φωτογραφία: Phuong Linh

Ίσως κάθε χωριό στο Βόρειο Βιετνάμ να έχει ένα πηγάδι. Κάποια χωριά έχουν μόνο ένα πηγάδι, ενώ άλλα έχουν έως και τρία. Το χωριό μου έχει ακόμα τρία πηγάδια: το πηγάδι του ναού, το πηγάδι του κοινοτικού σπιτιού και το πηγάδι του ορυζώνα. Το πηγάδι του ναού βρίσκεται στην αρχή του χωριού, μπροστά από τον ναό. Το πηγάδι του κοινοτικού σπιτιού βρίσκεται μπροστά από το κοινοτικό σπίτι, στη μέση του χωριού, και το πηγάδι του ορυζώνα βρίσκεται στο τέλος του χωριού, περιτριγυρισμένο από ορυζώνες. Το πηγάδι του ορυζώνα ονομάζεται επίσης πηγάδι γέφυρας. Ονομάζεται έτσι, αλλά δεν έχει καμία σύνδεση με καμία γέφυρα. Η γέφυρα εδώ είναι ένα σπίτι με κεραμοσκεπή χωρίς τοίχους, μόνο έξι πέτρινους πυλώνες. Αργότερα, κατάλαβα ότι η «γέφυρα» εδώ ήταν στην πραγματικότητα μια γέφυρα που συνέδεε τον γήινο κόσμο με τον κάτω κόσμο. Κάθε φορά που πέθαινε κάποιος στο χωριό, πήγαιναν τον νεκρό στο νεκροταφείο. Στη «γέφυρα», κατέβαζαν το φέρετρο και οι γυναίκες εκτελούσαν μια τελετουργία για να στείλουν τον νεκρό στη μετά θάνατον ζωή. Περπατούσαν γύρω από το φέρετρο, τραγουδώντας ένα αρχαίο τραγούδι και σκορπίζοντας νομίσματα στο έδαφος. Οι γυναίκες του χωριού, των οποίων τα παιδιά ή τα εγγόνια ήταν άρρωστα, αδύναμα ή αδύναμα, περίμεναν εκεί και μάζευαν μικρά κέρματα για να αγοράσουν φαγητό για τα υγιή παιδιά και εγγόνια τους. Έζησα αυτή τη σκηνή εκατοντάδες φορές κατά τη διάρκεια της παιδικής μου ηλικίας στο χωριό. Καθώς μεγάλωνα, κάθε φορά που συνόδευα μέλη της οικογένειας ή συγγενείς στο νεκροταφείο στο τέλος του χωριού, ένιωθα σαν να μπορούσα να δω τη μακρινή, ατελείωτη μετά θάνατον ζωή γεμάτη με στρώματα λευκών σύννεφων.

Το πηγάδι του χωριού ήταν η πηγή νερού για τους χωρικούς. Όταν ήμουν μικρός, κάθε φορά που πλησίαζε το Τετ (Βιετναμέζικη Πρωτοχρονιά), η μητέρα μου καθάριζε το πηγάδι και εγώ και τα αδέρφια μου κουβαλούσαμε νερό από το πηγάδι για να το γεμίσουμε. Τώρα, κανείς δεν κουβαλάει πια νερό από το πηγάδι για να γεμίσει το πηγάδι. Ο λόγος είναι ότι πολλά χωριά έχουν πλέον συστήματα ύδρευσης με σωλήνες. Τα χωριά χωρίς δίκτυο ύδρευσης χρησιμοποιούν ιδιωτικά πηγάδια ή τρυπημένα πηγάδια. Επιπλέον, τα πηγάδια των χωριών δεν είναι πλέον τόσο καθαρά όσο ήταν παλιά. Είναι πολύ πιο μολυσμένα. Στο παρελθόν, κάθε φορά που σκάβονταν ένα πηγάδι σε ένα χωριό, οι πρεσβύτεροι συμβουλεύονταν έναν δάσκαλο φενγκ σούι για μια πολύ λεπτομερή εξέταση. Εξέταζαν την πηγή του νερού και την κατεύθυνση του ανέμου πριν επιλέξουν μια τοποθεσία για να σκάψουν το πηγάδι, ώστε να έχει πάντα άφθονο νερό και να μην αγγίζει τη «φλέβα του δράκου» (μια γεωμαντική ενεργειακή γραμμή), η οποία θα εξασφάλιζε την ευημερία του χωριού και την υψηλή ακαδημαϊκή επιτυχία των παιδιών.

Σε ορισμένα χωριά, αφού έσκαψαν ένα πηγάδι, διαπίστωσαν ότι η ζωή των χωρικών δεν πήγαινε καλά, με πολλά θλιβερά γεγονότα ή ασθένειες, οπότε αποφάσισαν να γεμίσουν το πηγάδι και να σκάψουν ένα νέο. Στο χωριό Βινχ δίπλα στο δικό μου, οι χωρικοί υπέφεραν από μια οφθαλμική ασθένεια που όποιες θεραπείες κι αν δοκίμαζαν, δεν υποχωρούσε. Μια φορά, ένας δάσκαλος του φενγκ σούι ήρθε να τους επισκεφτεί. Οι χωρικοί τον ρωτούσαν συνεχώς τον λόγο, και εκείνος είπε: «Με τέτοιο πηγάδι στο χωριό, πώς μπορεί να θεραπευτεί η ασθένεια;» Ακούγοντας αυτό, οι πρεσβύτεροι του χωριού ένωσαν τα χέρια τους και παρακάλεσαν τον δάσκαλο του φενγκ σούι για βοήθεια. Ο δάσκαλος του φενγκ σούι μάζεψε ένα μπολ με νερό πηγαδιού, το εξέτασε και είπε: «Πρέπει να εκτελέσεις μια τελετουργία για να κατευνάσεις τον θεό της γης για να λύσει αυτή την ατυχία». Οι χωρικοί στη συνέχεια προετοίμασαν την τελετουργία σύμφωνα με τις οδηγίες του δασκάλου του φενγκ σούι. Ο δάσκαλος του φενγκ σούι πραγματοποίησε την τελετή, έγραψε μια αίτηση, την έκαψε και πέταξε τις στάχτες στο πηγάδι. Προειδοποίησε ότι οι γυναίκες που είχαν έμμηνο ρύση ή οι άνδρες που είχαν διαπράξει εγκλήματα στο χωριό δεν επιτρεπόταν να κατέβουν στο πηγάδι για να φέρουν νερό. Ένα χρόνο αργότερα, το χωριό Βινχ ήταν απαλλαγμένο από την οφθαλμική ασθένεια. Αυτή η ιστορία είναι αληθινή, αλλά ο λόγος παραμένει άγνωστος μέχρι σήμερα. Από τότε και στο εξής, καθιερώθηκε ο νόμος του χωριού Βινχ: οι γυναίκες που είχαν έμμηνο ρύση και οι άνδρες που είχαν διαπράξει εγκλήματα δεν επιτρεπόταν να πλησιάσουν το πηγάδι.

Ένας από τους ανθρώπους που λατρεύονται στον ναό του χωριού μου, αν και όχι η θεότητα φύλακας του χωριού, είναι αυτός που αποφάσισε να σκάψει το πηγάδι για το χωριό. Οι χωρικοί λένε ότι συνέβαλε σημαντικά «ανοίγοντας τη φλέβα του δράκου» για το χωριό. Από τότε που σκάφτηκε αυτό το πηγάδι, το χωριό μου, το Chua, έχει υποστεί πολλές σημαντικές αλλαγές. Μία από αυτές τις αλλαγές είναι η αύξηση του αριθμού των ανθρώπων που έχουν επιτύχει υψηλή ακαδημαϊκή επιτυχία. Όταν ήμουν παιδί, παρακολούθησα το ετήσιο φεστιβάλ του χωριού, όπου οι χωρικοί τελούσαν μια τελετή δίπλα στο πηγάδι για να λατρέψουν τον θεό του πηγαδιού. Ο θεός του πηγαδιού ήταν ένας αγρότης από το χωριό που είχε χτίσει το πηγάδι. Στο παρελθόν, οι χωρικοί τοποθετούσαν ένα βάζο με νερό πηγαδιού στον οικογενειακό τους βωμό μαζί με κρασί, φρούτα και κολλώδη ρυζογκοφρέτες κατά τη διάρκεια των εορτασμών της Πρωτοχρονιάς. Την 5η ημέρα του Σεληνιακού Νέου Έτους, οι χωρικοί είχαν ένα έθιμο που ονομαζόταν «επιθεώρηση δρόμου». Μια ομάδα ηλικιωμένων, ακολουθούμενη από νέους, περπατούσε κατά μήκος των δρόμων του χωριού για να ελέγξει αν κάποια οικογένεια καταπατούσε την κοινή γη του χωριού. Αν κάποια οικογένεια φύτευε ένα δέντρο ή έχτιζε ένα τούβλο στην κοινή γη του χωριού, αυτή κατεδαφιζόταν. Μετά την «επιθεώρηση του δρόμου», θα «επιθεωρούσαν το πηγάδι». Οτιδήποτε επηρεάζει τη δομή, την πηγή νερού και το τοπίο του πηγαδιού του χωριού αφαιρείται και αποτρέπεται.

Τα πηγάδια των χωριών είναι αποθήκες των πολιτιστικών μηνυμάτων μιας ολόκληρης αγροτικής περιοχής, αγκυροβολώντας την ψυχή της υπαίθρου στις καρδιές κάθε ατόμου. Φωτογραφία: Phuong Linh

Το πηγάδι του χωριού είναι ένας πολιτιστικός χώρος του χωριού. Παλιά, πολλά νεαρά ζευγάρια συνήθιζαν να βγαίνουν ραντεβού δίπλα στο πηγάδι. Πρώτα απ 'όλα, είναι ένας χώρος με όμορφο τοπίο. Οι άνθρωποι συχνά φύτευαν λωτούς και νούφαρα στο πηγάδι, και τις καθαρές, φεγγαρόλουστες καλοκαιρινές νύχτες, δεν υπήρχε πιο ρομαντικό μέρος για ραντεβού από το πηγάδι του χωριού. Πολλά όμορφα ποιήματα έχουν γραφτεί για το πηγάδι του χωριού. Ήταν επίσης το μέρος όπου πολλά κορίτσια αποχαιρετούσαν τους εραστές τους που πήγαιναν στην πρώτη γραμμή. Υπήρχε ένας στρατιώτης από το χωριό μου που πήγε στην πρώτη γραμμή και δεν επέστρεψε ποτέ. Η αγαπημένη του πήγαινε στο πηγάδι κάθε απόγευμα για να τον περιμένει να επιστρέψει. Αργότερα, έγινε γριά, και περιστασιακά, όταν οι χωρικοί την έβλεπαν να κάθεται σιωπηλά δίπλα στο πηγάδι, έλεγαν ότι περίμενε τον αγαπημένο της να επιστρέψει από το μέτωπο. Όποιος περνούσε έσκυβε το κεφάλι του σε ένδειξη συμπάθειας. Για ένα διάστημα, κάποιοι χωρικοί αποκαλούσαν το πηγάδι στην αρχή του χωριού μου "το πηγάδι της αναμονής". Και το όνομα "πηγάδι της αναμονής" έγινε το όνομα για πολύ καιρό, ακόμη και πολλά χρόνια μετά τον πόλεμο.

Πολλά πηγάδια χωριών έχουν επιχωματωθεί. Αλλά πολλά χωριά τα διατηρούν ακόμα ως πολιτιστική κληρονομιά, ως ανάμνηση. Ως εκ τούτου, αρκετά χωριά έχουν επισκευάσει και αποκαταστήσει παλιά πηγάδια χωριών. Το χωριό μου, το Chua, έχει ακόμη και έναν «Κανονισμό για την Προστασία των Πηγαδιών του Χωριού». Μία ρήτρα στους κανονισμούς αναφέρει σαφώς: «Το πηγάδι είναι κοινή ιδιοκτησία του χωριού Chua. Κανείς δεν επιτρέπεται να κατασκευάσει οποιεσδήποτε κατασκευές ή να παρέμβει στη δομή και τον χώρο γύρω από το πηγάδι. Οποιεσδήποτε παραβάσεις μπορούν να διωχθούν ποινικά». Ίσως αυτή είναι η πρώτη φορά που ακούω για «ποινική δίωξη» για την προστασία ενός πηγαδιού χωριού. Από την ιστορία των πηγαδιών του χωριού, σκέφτομαι την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς ενός έθνους. Οι παραπάνω αφηρημένες ιστορίες φαίνεται να προέρχονται από χίλια χρόνια πριν, αλλά είναι μόνο λίγο πάνω από μισό αιώνα. Ένα σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα, κι όμως τόσα πολλά έχουν αλλάξει. Ζούμε σε συνθήκες που δεν θα μπορούσαμε να φανταστούμε πριν από μισό αιώνα, και χάνουμε επίσης τόσο μεγάλο μέρος της πολιτιστικής ομορφιάς που οι πρόγονοί μας αφιέρωσαν χιλιάδες χρόνια για να χτίσουν.

Νγκουγιέν Κουάνγκ Θιέου

Πηγή: https://baothanhhoa.vn/nhung-con-mat-cua-lang-277170.htm