Gìn giữ hồn Việt từ tín ngưỡng thờ Mẫu

Hải Phòng - thành phố nơi cửa biển, là một trong những chiếc nôi của văn hóa Đạo Mẫu Việt Nam, với hàng nghìn tín đồ, hàng trăm bản điện, bản đền, bản phủ.

Đông đảo người dân xem diễn xướng chầu văn tại Đền Nghè.

Các di tích, cơ sở tâm linh quy tụ nhiều thanh đồng, cung văn gây được tiếng vang lớn, góp phần bảo tồn, giữ gìn tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ người Việt - Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại...

Rộn ràng hát văn chốn cửa đền

Trong tiết xuân cuối tháng ba, không gian di tích Đền Nghè (phường Lê Chân) như bừng sáng bởi âm thanh rộn ràng của trống, phách, tiếng đàn nguyệt hòa quyện cùng giọng hát chầu văn ngân nga, sâu lắng.

Hoạt động diễn xướng chầu văn tại Đền Nghè trong khuôn khổ Lễ hội truyền thống Nữ tướng Lê Chân năm 2026 không chỉ là một chương trình nghệ thuật mà còn mang đậm những giá trị, nét đẹp trong sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng của cộng đồng dân cư. Gắn liền với tín ngưỡng thờ Thánh Mẫu Lê Chân của nhân dân Hải Phòng, những thực hành này được gìn giữ, bảo lưu và trao truyền qua nhiều thế hệ, trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống tinh thần của người dân thành phố Cảng.

Từ 12 giờ trưa 26/3 (tức 8 tháng hai năm Bính Ngọ), nghệ nhân Nguyễn Thị Bình, Trưởng Đoàn tế Nữ quan Lê Chân thực hiện màn diễn xướng chầu văn đặc sắc, tái hiện hình tượng nữ tướng Lê Chân với tất cả sự trang nghiêm, thành kính. Trong làn khói hương trầm bảng lảng, từng giá hầu được thể hiện công phu, chỉn chu; từng lời văn ca, điệu múa uyển chuyển như kể lại công đức của bậc tiền nhân, khơi dậy niềm tự hào về lịch sử và cội nguồn.

Cũng trong khuôn khổ lễ hội, chương trình diễn xướng “Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt” tiếp tục diễn ra chiều 27/3 tại Đền Nghè, do đồng thầy Vũ Văn Tứ thực hiện, mang đến một không gian hội tụ đầy đủ âm thanh, ánh sáng, trang phục và nghi lễ truyền thống - nơi nghệ thuật và tín ngưỡng hòa quyện, tạo nên những xúc cảm sâu lắng cho người xem.

Chị Nguyễn Thị Hồng (phường Lê Chân) xúc động chia sẻ: “Xem chầu văn không chỉ để thưởng thức mà còn để hiểu hơn về văn hóa dân tộc. Những giá hầu, lời văn như kể lại lịch sử, khiến mình cảm nhận rõ hơn công đức của các bậc tiền nhân…”.

Những ngày này, dòng chảy tín ngưỡng tiếp tục lan tỏa về miền biển Đồ Sơn - nơi đang chuẩn bị cho mùa lễ hội sôi động. Lễ hội Đền Mẫu Vừng sẽ diễn ra từ ngày 18 đến 20/4/2026 với nhiều nghi lễ đặc sắc như rước nước, mộc dục, hầu đồng… hứa hẹn mang đến không gian văn hóa tâm linh đậm đà bản sắc.

Anh Nguyễn Tùng Anh ở phường Đồ Sơn bày tỏ: “Chúng tôi rất mong chờ lễ hội năm nay. Không chỉ là dịp tâm linh mà còn là cơ hội để con cháu hiểu về truyền thống, về tín ngưỡng thờ Mẫu của cha ông”.

Đồng thầy Vũ Văn Tứ thực hiện nghi lễ hầu đồng trong chương trình diễn xướng “Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt” tại Đền Nghè.

Nét đẹp văn hóa cư dân miền biển

Diễn xướng chầu văn là sự kết hợp chặt chẽ giữa hát văn và hầu đồng - hai yếu tố không thể tách rời trong thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ. Qua lời ca, tiếng đàn, người nghệ nhân cung văn tái hiện hình ảnh các thánh thần; còn thanh đồng thông qua nghi lễ hầu đồng để thể hiện sự kết nối giữa con người với thế giới tâm linh. Hệ thống Tam phủ, gồm Thiên phủ, Địa phủ và Thoải phủ, phản ánh quan niệm vũ trụ của người Việt, gắn với trời, đất và sông nước.

Mục đích sâu xa của các nghi lễ này không chỉ là cầu tài, cầu lộc mà còn hướng tới những giá trị nhân văn bền vững: cầu mưa thuận gió hòa, quốc thái dân an, con người khỏe mạnh, gia đình hạnh phúc. Khác với một số tín ngưỡng hướng tới thế giới bên kia, tín ngưỡng thờ Mẫu đề cao cuộc sống hiện tại - nơi con người được che chở, yêu thương và phát triển.

Việc UNESCO ghi danh “Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt” là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại (năm 2016) đã khẳng định giá trị đặc biệt của loại hình tín ngưỡng này trên bản đồ văn hóa thế giới. Tuy nhiên, giá trị ấy không chỉ nằm ở danh hiệu mà còn ở cách cộng đồng gìn giữ, thực hành và truyền dạy qua nhiều thế hệ.

Theo nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Chỉnh, Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian thành phố, Hải Phòng là địa phương có bề dày thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu với nhiều không gian văn hóa tiêu biểu. Thời gian qua, thành phố thường xuyên tổ chức các liên hoan diễn xướng chầu văn tại các di tích, cơ sở tâm linh như Phủ Thượng Đoạn, đình Hàng Kênh, đền Nghè… Những hoạt động này quy tụ đông đảo nghệ nhân, thanh đồng, cung văn trong và ngoài thành phố, góp phần lan tỏa và bảo tồn di sản.

Thực tế tại các địa phương cho thấy, tín ngưỡng thờ Mẫu đã hòa quyện sâu sắc với đời sống cư dân miền biển. Tại Đền Mẫu Vừng, nơi thờ Thánh Mẫu Liễu Hạnh, người dân gửi gắm ước vọng bình an khi ra khơi, cầu mưa thuận gió hòa, cầu tài lộc, sức khỏe. Không gian lễ hội nơi đây không chỉ là nơi thực hành tín ngưỡng mà còn là dịp gắn kết cộng đồng, củng cố niềm tin và bản sắc văn hóa.

Trong bối cảnh hiện đại, khi đời sống vật chất ngày càng phát triển, nhu cầu tìm về các giá trị tinh thần, cội nguồn văn hóa cũng trở nên mạnh mẽ hơn. Tín ngưỡng thờ Mẫu, với những giá trị nhân văn sâu sắc và hình thức thể hiện giàu tính nghệ thuật, đang tiếp tục khẳng định sức sống bền bỉ.

Bởi vậy, di sản không chỉ được bảo tồn mà còn đang “sống” trong lòng cộng đồng. Đó cũng chính là cách gìn giữ bền vững nhất, khi mỗi người dân trở thành một chủ thể văn hóa, góp phần lưu giữ và lan tỏa hồn cốt dân tộc qua từng thế hệ.

HẢI HẬU

Nguồn: https://baohaiphong.vn/gin-giu-hon-viet-tu-tin-nguong-tho-mau-540625.html