Hò biển đêm - lời đồng vọng bảo vệ biển xanh

Hò biển, điệu hò biển đêm - lời đồng vọng bảo vệ biển xanh trong chương trình đêm nhạc “Biển Việt Nam - Hành trình tương lai xanh”, diễn ra tại Nghệ An.

Khúc tráng ca cưỡi gió đạp sóng

Dải đất xứ Nghệ oằn mình ôm lấy biển Đông. Nơi đây, thiên nhiên hào phóng nhưng cũng đầy khắc nghiệt với "chảo lửa, túi mưa". Trước biển cả mênh mông, con người vô cùng bé nhỏ, nhưng chính trong sự nhỏ bé ấy, khát vọng sống lại bùng lên mãnh liệt hơn bao giờ hết. Câu hò trên đất Nghệ Tĩnh nói chung, Nghệ An nói riêng nảy mầm trong đời sống, lao động sản xuất, trên mũi thuyền chông chênh, giữa những mẻ lưới trĩu nặng lúc rạng đông hay giữa bão giông mù mịt phần nào phản ánh văn hóa và cốt cách của vùng đất, con người xứ Nghệ.

Câu hò nảy mầm trong đời sống, lao động sản xuất. (Trong ảnh: Ngư phủ kéo lưới trên biển Quỳnh, Nghệ An). Ảnh: Đậu Hồng Sơn.

Một điệu Hò xứ Nghệ truyền thống luôn trọn vẹn trong ba phần: gọi - kể - đáp. Trong đó, thăng hoa nhất, lay động nhất phải kể đến phần đáp. Đưa điệu Hò biển vào đêm nhạc, phải chăng, những người làm chương trình mong muốn khi thông điệp bảo vệ biển, bảo vệ môi trường được phát đi, sẽ nhận được tín hiệu đồng vọng bằng hành động.

Khác với điệu Ví vốn quấn quýt, tự do như gió thoảng, hay điệu Giặm gõ nhịp đều đặn bằng thơ ngũ ngôn, điệu Hò biển mang trong mình âm hưởng mộc mạc, khỏe khoắn và rắn rỏi vô ngần. Những âm điệu ấy lượn qua các quãng 2 trưởng, 4 đúng và 5 đúng, chắc nịch như từng nhịp chèo bổ xuống mặt sóng. Một điệu hò truyền thống luôn trọn vẹn trong ba phần: gọi - kể - đáp. Tiếng "gọi" cất lên vút cao, xé toạc màn sương mù mờ ảo để tụ họp những đôi tay trần vạm vỡ. Rồi phần "kể" bắt nhịp bằng những câu lục bát hay thơ năm chữ mộc mạc, dẫn dắt câu chuyện buồn vui của đời ngư phủ.

Nhưng thăng hoa nhất, lay động nhất phải kể đến phần "đáp" (xô) - khúc ca đồng vọng của cả một tập thể. Không trau chuốt rườm rà, điệu hò biển đan cài những cụm từ đệm lót đầy uy dũng: “khoan hỡi hò khoan”, “dô khoan”, “dô hò”, “hò ơ”. Cứ sau mỗi câu kể, hàng chục con người lại cùng rướn mình cất tiếng xô. Những âm thanh ấy cuộn trào, nhịp nhàng đồng bộ hóa sức mạnh của từng thớ cơ, xua đi cái nhọc nhằn, mệt mỏi, biến chuỗi ngày lao động cực nhọc thành bản giao hưởng hào hùng cưỡi gió đạp sóng vươn khơi.

Sợi dây tâm linh nối cõi bờ với đại dương

Không chỉ là khúc tráng ca của lao động, hò biển khi neo đậu vào bờ lại khoác lên mình chiếc áo tâm linh thiêng liêng, vỗ về đức tin của những phận người gửi mạng sống cho đại dương. Sự giao cảm ấy hiển hiện rực rỡ nhất trong Lễ hội cầu ngư tại miếu Cá Ông (Cửa Nhượng, Cẩm Xuyên) vào ngày mồng 8 tháng 4 âm lịch hằng năm.

Hò chèo cạn trong Lễ hội cầu ngư. Ảnh: Đức Hùng.

Điểm nhấn làm say lòng người giữa không gian khói nhang trầm mặc là trò "diễn chèo cạn", một nghệ thuật cách điệu tuyệt mỹ từ động tác chèo thuyền. Khoảng hơn 20 chàng trai trẻ căng tràn nhựa sống, chia thành hai mạn thuyền sóng đôi. Người đứng mũi phất cờ, người đứng giữa vờ câu cá, tát nước. Giữa thanh âm của bài văn chầu tri ân đức Ngư Ông, cả đội thuyền vừa uyển chuyển nhún nhịp, vừa đồng thanh vang lên điệu xô đầy thành kính: “Khoan hỡi chư hò là hò khoan, là hải hò khoan...”. Lời hò vút lên cao xanh, gửi gắm khát vọng muôn đời về biển lặng gió êm, mẻ cá đầy khoang và sự bình an cho những chuyến đi không biết ngày về.

Các điệu hò biển và sông nước tại Nghệ Tĩnh có thể kể đến Hò bơi thuyền (Hò chèo thuyền): Là điệu hò lao động nhịp nhàng, được ngư dân cất lên trong lúc chèo thuyền đánh cá hoặc trong các lễ hội cầu ngư; Hò kéo lưới/ Hò nện: Đây là loại hò tập thể dùng để lấy đà, kéo lưới lên thuyền hoặc nện đất làm móng, đầm thuyền; Hò sông nước (Đò đưa)...

Đặc biệt, tại các làng chài ven biển Nghệ Tĩnh (như Cửa Lò, Nghệ An, hay Nhượng Bạn, Hà Tĩnh), người dân còn gìn giữ điệu hát múa Bá Trạo (Bả Trạo). Đây là loại hình nghệ thuật múa hát nghi lễ mang đậm chất biển, thường được trình diễn trong các dịp Lễ hội Cầu ngư để cầu mong mưa thuận gió hòa, biển lặng, cá đầy khoang.

Khí phách của người miền biển còn bùng cháy qua Lễ hội đua thuyền. Giữa mùa biển lặng, các giáp (làng) nô nức tuyển chọn trai tráng để đua tài. Đặc biệt, người dân sẽ cung kính rước long ngai của các bậc nhiên thần và nhân thần như: danh tướng Lê Khôi, Chế Thắng phu nhân Nguyễn Thị Bích Châu… lên "Thuyền Ngự" ra giữa cửa biển để chứng giám. Khi lệnh xuất phát điểm lên, cả mặt biển dậy sóng. Tiếng trống, tiếng thanh la, tù và giục giã cuồng nhiệt quyện chặt vào tiếng reo hò rền rĩ, sục sôi cả một vùng sông nước, cửa biển. Niềm tin tâm linh sâu thẳm mách bảo họ rằng: năm nào đua thuyền suôn sẻ, tiếng reo hò càng giòn giã, thì năm đó biển cả sẽ hiền hòa, tôm cá sẽ tự tìm vào đầy ắp khoang thuyền.

Khúc ca không tắt giữa dòng chảy thời gian

Ngày nay, không gian lao động và diễn xướng nguyên sơ của hò biển đã có nhiều đổi thay. Những cánh buồm nâu dần nhường chỗ cho tàu công suất lớn, những phiên biển dài ngày được hỗ trợ bởi công nghệ định vị, thông tin liên lạc hiện đại. Nhưng biển vẫn mặn mòi vị biển, vẫn rì rào sóng vỗ, và tiếng hò biển vẫn bền bỉ neo giữ trong ký ức cộng đồng như một phần hồn cốt của cư dân duyên hải.

Bởi vậy, việc đưa hò biển vào đêm nhạc “Biển Việt Nam - Hành trình tương lai xanh” chắc hẳn không đơn thuần chỉ là một lựa chọn nghệ thuật. Giữa những thanh âm hiện đại hướng về tương lai, điệu hò biển đêm vang lên như một “khoảng trầm” cần thiết để nhắc nhớ về cội nguồn. Trong tiếng hò ấy có nhịp chèo của cha ông mở cõi, có khát vọng mưu sinh giữa trùng khơi, có niềm tin gửi vào biển cả và cũng có lời nhắn nhủ của quá khứ với hiện tại: muốn có một tương lai xanh, trước hết phải biết trân trọng và gìn giữ những giá trị mà biển đã ban tặng.

Trong Đêm nhạc hướng về Ngày Môi trường thế giới (5/6), Ngày Đại dương thế giới (8/6), Tháng hành động vì môi trường và Tuần lễ Biển và Hải đảo Việt Nam năm 2026, tiếng hò biển vì thế mang thêm một tầng ý nghĩa mới. Không chỉ là tiếng hát của lao động hay tín ngưỡng, đó còn là lời hiệu triệu về trách nhiệm bảo vệ môi trường biển, gìn giữ nguồn lợi thủy sản, bảo tồn hệ sinh thái và xây dựng văn hóa ứng xử hài hòa với thiên nhiên. Khi những câu hò mộc mạc cất lên giữa không gian nghệ thuật đương đại, người nghe không chỉ cảm nhận vẻ đẹp của một di sản dân gian mà còn được đánh thức ý thức công dân trước biển đảo quê hương.

Để rồi sau mỗi câu “khoan hỡi hò khoan”, điều còn đọng lại không chỉ là âm vang của một làn điệu cổ, mà còn là niềm tin rằng những giá trị văn hóa được trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác sẽ tiếp tục đồng hành cùng hành trình gìn giữ màu xanh của biển Việt Nam hôm nay và mai sau.

Lễ hội cầu ngư tại lạch Hội, phường Nghi Hải cũ (nay là phường Cửa Lò) là hoạt động văn hóa, tín ngưỡng được tổ chức động viên ngư dân ra quân đánh bắt cá. Ảnh: Sách Nguyễn.

Chương trình nghệ thuật đặc biệt “Biển Việt Nam - Hành trình không gian xanh” diễn ra lúc 20h ngày 5/6/2026, tại Quảng trường Bình Minh, phường Cửa Lò, tỉnh Nghệ An.

Địa điểm phát vé miễn phí:

1. Báo Nông nghiệp và Môi trường

- Địa chỉ: 14 Ngô Quyền, Hoàn Kiếm, Hà Nội.

- Điện thoại: 0971.933.568 (Ms Trần Tố Như)

2. Trung tâm sản xuất sản phẩm báo chí, truyền thông (thuộc Báo Nông nghiệp và Môi trường)

- Địa chỉ: Lô E2, Dương Đình Nghệ, Hà Nội.

- Điện thoại: 0947.858.328 (Mr Phạm Công Trình)

3. Văn phòng Bắc Trung bộ, Báo Nông nghiệp và Môi trường

- Địa chỉ: 156 Đinh Công Tráng, phường Thành Vinh, tỉnh Nghệ An

- Điện thoại: 0915.822.977 (Ms Phạm Thanh Chi)

4. Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nghệ An

- Địa chỉ: Số 11 Nguyễn Sỹ Sách, phường Vinh Phú, tỉnh Nghệ An

- Điện thoại: 0946.689.922 (Ms Phương Hiền, Chuyên viên Văn phòng)

5. Văn phòng HĐND - UBND phường Cửa Lò, tỉnh Nghệ An

- Địa chỉ: Số 10, đường Nguyễn Sinh Cung, phường Cửa Lò, Nghệ An

- Điện thoại: 0985.015.737 (Ms Hoàng Thị Thu, chuyên viên Văn phòng HĐND - UBND phường Cửa Lò).

Vé được phát trong giờ hành chính, bắt đầu từ 8h30 đến 17h00, từ ngày 30/5 - 5/6/2026.

Nguồn: https://nongnghiepmoitruong.vn/ho-bien-dem--loi-dong-vong-bao-ve-bien-xanh-d814281.html