តើ «ទី» មានន័យថា ទារកក្នុងផ្ទៃមែនទេ?

ពាក្យ ថា ទី (Tị) គឺជាពាក្យចិន-វៀតណាម ដែលមានប្រភពមកពីតួអក្សរចិន 巳 (sì, yǐ)។ វចនានុក្រមកាងស៊ី (Kangxi Dictionary) ចែងថា 巳 ត្រូវបានបញ្ចេញសំឡេងស្រដៀងគ្នាទៅនឹង ពាក្យថា ទី (tự)។

(似, នី); ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ យោងតាម ​​Shuowen Jiezi និង Tang Yun巳 មានការបញ្ចេញសំឡេង "tuong Li" ដូច្នេះជនជាតិវៀតណាមបកប្រែវាថា ti (巳 = t (uong) + (l) i = ti) ។

តួអក្សរ Tị (巳) ត្រូវបានកត់ត្រានៅក្នុង Đại Nam quấc âm tự vị (1895) ដោយ Huình Tịnh Paulus Của ដែលមានន័យថា "តួអក្សរទី 6 នៅក្នុងសញ្ញារាសីចក្រទាំង 12"; "ឆ្នាំ Tị" (ឆ្នាំកំណើតដែលត្រូវគ្នានឹងតួអក្សរ Tị); "tả tị" (ពាក្យដែលប្រើសម្រាប់អង្អែលទារក ក៏មានន័យថា "nã tị"); "thượng Tị" (ថ្ងៃទីបីនៃខែទីបី ជាថ្ងៃសម្រាប់ងូតទឹកដើម្បីលុបភាពមិនបរិសុទ្ធ និងសំណាងអាក្រក់)។ នៅក្នុងប្រទេសចិន "thượng Tị" ក៏ជាថ្ងៃសម្រាប់ទៅលេងផ្នូរដែរ ហើយដោយសារវាជាឱកាសដើម្បីចេញទៅក្រៅ និងសប្បាយរីករាយ វាក៏ត្រូវបានគេហៅថា "Tiểu Thanh minh" ឬ "Cổ Thanh minh" ផងដែរ។

ការសរសេរអក្ខរាវិរុទ្ធរបស់ ពាក្យ ទី ក៏ស្របនឹងអក្សរសាស្ត្របច្ចុប្បន្នដែរ ដូចដែលបានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់នៅក្នុង វចនានុក្រមវៀតណាម (កែសម្រួលដោយ ហួង ភឿង ឆ្នាំ១៩៨៨) ប៉ុន្តែយោងទៅតាមទំនៀមទម្លាប់សង្គម សព្វថ្ងៃនេះ តួអក្សរ ទី (巳) ត្រូវបានសរសេរជា ទី ជាញឹកញាប់។

នៅក្នុងភាសាចិន តួអក្សរ巳(ទី) គឺជាតួអក្សរបុរាណមួយ ដែលលេចឡើងនៅក្នុងអក្សរឆ្អឹងព្យាករណ៍នៃរាជវង្សសាង។ វាស្រដៀងនឹងពស់ ដែលមានក្បាលមូលបន្តិច និងកន្ទុយវែងកោង។ រចនាប័ទ្មសរសេរក្រោយៗបង្ហាញពីបំរែបំរួលនៃតួអក្សរ巳ដូចជាអក្សរសំរិទ្ធនៃរាជវង្សចូវខាងលិច អក្សរត្រា និងចុងក្រោយ តួអក្សរ巳 ដូចដែលយើងដឹងសព្វថ្ងៃនេះ ដែលមានប្រភពមកពីអក្សរធម្មតា និងបន្តពីអក្សរស្មៀន។ នេះមិនមែននិយាយអំពីតួអក្សររូបភាពផ្សេងទៀតនៅក្នុង អក្សរសាមញ្ញនៃប្រព័ន្ធឈូ និង អក្សរសាមញ្ញនៃប្រព័ន្ធឈីន និងទម្រង់បំរែបំរួលនៃតួអក្សរ已(ទី) នោះទេ។

ពាក្យថា "ទី" ក៏សំដៅទៅលើខែទីបួនតាមច័ន្ទគតិ ("ខែទីបួននៃប្រតិទិនកសិកម្ម" - សៀវភៅប្រតិទិនរបស់ Sima Qian *, *កំណត់ត្រា របស់ អ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏អស្ចារ្យ*) ដែលតំណាងឱ្យ "ដំរីពស់" (tị giả xà tượng dã ); ដែលក្នុងនោះ ដំរីតំណាងឱ្យ "យ៉ាងដែលកំពុងកើនឡើង" ខណៈពេលដែលពស់តំណាងឱ្យ "យិនលាក់" មានន័យថានៅក្នុងខែទីបួនតាមច័ន្ទគតិ ថាមពលយ៉ាងកើនឡើង ថាមពលយិនត្រូវបានលាក់ ហើយអ្វីៗទាំងអស់អាចមើលឃើញ និងបង្កើតឡើង។

ចំពោះប្រជាជនវៀតណាម តួអក្សរសម្រាប់ "tị" គឺជានិមិត្តរូបនៃពស់ ស្រដៀងគ្នាទៅនឹង ជំពូក "Vận Hành" និង "Vật Thế" នៅក្នុងស្នាដៃរបស់ Wang Chong ដែលជាអ្នកគិតនៃរាជវង្សហានខាងកើត។ ប្រជាជនចិនបុរាណក៏បានបកស្រាយ "tị" ថាជា "thỉ" (豕: ជ្រូក)។ សូមកុំច្រឡំតួអក្សរនេះជាមួយ "thỉ " (屎: កាកសំណល់); "thỉ" (矢: ព្រួញប្រើសម្រាប់បាញ់ធ្នូ); ឬ "thỉ" (舐: លិទ្ធដោយអណ្តាត)។

មានមនុស្សតិចណាស់ដែលទាយបានថាអត្ថន័យដើមនៃតួអក្សរ "ti" (巳) តាមពិតទៅគឺ "fetus" (胎儿)។ នេះត្រូវបានកត់ត្រានៅក្នុង សៀវភៅ "Shuowen Tongxun Dingqing" ដោយ Zhu Junqing (1788 - 1858) - អ្នកឯកទេសក្នុងការសរសេរចំណារពន្យល់អត្ថបទចិនក្នុងរាជវង្សឈីង។

"Tị" ក៏មានន័យថា បញ្ចប់, ឈប់ (ដូចនៅក្នុង "Thích Thiên" និង "Thích Danh " របស់ លីវ ស៊ី) ក្រោយមកអត្ថន័យបានពង្រីកទៅជា "អ្នកស្នងមរតក" មានន័យថា អ្នកស្នងមរតក (ដូចនៅក្នុង "Ngọc Thiên " របស់ គូ យេ វ៉ាង) ឬប្រភេទនៃពិធីសាសនាដើម្បីអធិស្ឋានសម្រាប់កូនចៅ ដោយសង្ឃឹមថានឹងមានអ្នកស្នងមរតកប្រុស ( ចូវ យី, ហ្ស៊ុន ហ្គួ )។

ពស់ (ទី) ត្រូវគ្នាទៅនឹងពស់ស្លាប (ពស់ភ្លើង) នៅក្នុងក្រុមតារានិករម្ភៃប្រាំបី; វាផ្សំជាមួយដើមស្ថានសួគ៌ដើម្បីសម្គាល់ឆ្នាំ ខែ ថ្ងៃ និងម៉ោង ( អឺ យ៉ា )។ លើសពីនេះ ពស់ ក៏ត្រូវបានគេហៅថា "ពេលវេលាទីទី" ដែលបង្ហាញពីរយៈពេលចាប់ពីម៉ោង ៩ ដល់ ១១ ព្រឹក ( គែមទឹក ជំពូកទី ២៣ )។

ទាក់ទងនឹងធាតុទាំងប្រាំ ពស់ (ទី) ត្រូវគ្នាទៅនឹងភ្លើង; យោងទៅតាមទ្រឹស្តីយិន-យ៉ាង ពស់ គឺយិន; ហើយទាក់ទងនឹងទិសដៅ ពស់ចង្អុលទៅទិសអាគ្នេយ៍។

ឆ្នាំ 2025 គឺជាឆ្នាំនៃសត្វពស់ (乙巳 - Ất Tị) ។ 乙巳 គឺជាការរួមបញ្ចូលគ្នាទី 42 នៅក្នុងប្រព័ន្ធលេខរៀងឋានសួគ៌ និងសាខាផែនដី ដែលលេចឡើងមុន 丙午 (Bính Ngọ) និងបន្ទាប់ពី 甲辰 (Giáp Thìn) ។

ប្រភព៖ https://thanhnien.vn/lat-leo-chu-nghia-ti-co-nghia-la-thai-nhi-185241227232020157.htm