ถ่ายทอดวัฒนธรรมโคตูลงสู่ท้องถนน

ผู้อาวุโสในหมู่บ้าน พ่อครัว ชาวนา หรือแม้แต่แร็ปเปอร์หนุ่มวัยยี่สิบต้นๆ... พวกเขากำลังใช้ทักษะของตนเองถ่ายทอดวัฒนธรรมโคตูจากที่ราบสูงของจังหวัดกวางนามลงสู่เมืองดานังที่คึกคักอย่างเงียบๆ

1. ตะกร้าหวายของนางอลาง ถิ บับ (อายุ 53 ปี) ซึ่งดูคุ้นเคยเมื่อมองจากเนินเขาและทุ่งนาในบ้านเกิดของเธอที่ดงเกียง (กวางนาม) กลับดูแปลกตาเมื่อเธอนำมันลงมาจากภูเขาและวางไว้บนทางเท้าของย่านอันเถืองฝั่งตะวันตก (อำเภองูหานเซิน เมือง ดานัง ) เมื่อกามิลล์ ลอเรนต์เห็นตะกร้า เธอก็เอาแต่จับต้องและถามคำถามต่างๆ มากมาย ผ่านล่าม นางบับได้อธิบายให้นักท่องเที่ยวชาวฝรั่งเศสฟังถึงวิธีการเก็บเกี่ยวหวาย ศิลปะการสานของชาวโคตู และหน้าที่ของมันในการใช้แบกสิ่งของบนหลังขณะทำงานในทุ่งนา… ด้วยเหตุนี้ เรื่องราวเกี่ยวกับชีวิตและวัฒนธรรมของชาวโคตู ซึ่งหลายคนอาจคิดว่าได้ยินเฉพาะในหมู่บ้านห่างไกล กลับมาถึงกามิลล์ ลอเรนต์อย่างเป็นธรรมชาติและใกล้ชิดที่นี่ในดานัง

ชาวโคตูนำผลผลิตทางการเกษตรจากภูเขาและป่าไม้ลงมายังเมือง

ภาพ: หว่าง ซอน

ไม่ใช่เรื่องบังเอิญที่สิ่งของดั้งเดิม ผลิตภัณฑ์ทางการเกษตร และแม้แต่เสาพิธีกรรม ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ทางวัฒนธรรมของชาวโคตู ปรากฏอยู่ในย่านท่องเที่ยวที่คึกคักแห่งนี้ นี่เป็นส่วนหนึ่งของโครงการ "ครัวหมู่บ้านบนถนน" ที่จัดโดยพื้นที่ ท่องเที่ยว หมู่บ้านตูมสารา (ในตำบลฮวาฟู อำเภอฮวาวัง เมืองดานัง) เพื่อนำวัฒนธรรมโคตูมาสู่เมือง "เราต้องการให้คนเมืองได้ลิ้มรสชาติของหมู่บ้าน" หวินห์ ตัน ฟาบ หัวหน้าโครงการกล่าวเสริมว่า "เพื่อให้คนท้องถิ่นและนักท่องเที่ยวได้สัมผัสแก่นแท้ของภูเขาและป่าไม้ได้ดียิ่งขึ้น พื้นที่จึงต้องได้รับการออกแบบให้มีเอกลักษณ์ของโคตูอย่างชัดเจน ตั้งแต่ถาดและโต๊ะไปจนถึงเตาไฟและเสาพิธีกรรม... อาหารอย่างข้าวเหนียวหุงในกระบอกไม้ไผ่ เนื้อย่างในกระบอกไม้ไผ่ แกงกบ และปลาไหลย่างแบบดั้งเดิม... ที่ปรุงโดยเชฟท้องถิ่นนั้นมีความพิเศษไม่แพ้กัน"

นับตั้งแต่เข้าร่วมครัวหมู่บ้าน นางอลาง ถิ บับ ไม่ต้องกังวลเรื่องการหาผู้ซื้อผลผลิตจากภูเขาของเธออีกต่อไป เช่น หน่อไม้ พริก และขมิ้น เธอเพียงแค่นำมาที่ครัว จัดเรียง และภายในไม่กี่นาที ทั้งชาวบ้านและชาวต่างชาติก็มาซื้อไปจนหมด เธอยังมีความสุขมากขึ้นเพราะได้มีปฏิสัมพันธ์และแนะนำวัฒนธรรมของชาวบ้านให้แก่นักท่องเที่ยว นายดิงห์ ซวน ไล (อายุ 36 ปี อาศัยอยู่ในตำบลบา อำเภอดงเกียง จังหวัดกวางนาม ) สวมชุดผ้าไหมแบบดั้งเดิม ยืนอยู่ข้างเตาย่าง แนะนำนักท่องเที่ยวเกี่ยวกับเหล้าข้าวแบบดั้งเดิมและเหล้าสมุนไพร เช่น โสมและสมุนไพรอื่นๆ “เมื่อเห็นวิธีการปรุงอาหารแบบดั้งเดิม นักท่องเที่ยวก็เริ่มคุยกับผม ส่วนที่ดีที่สุดคือเมื่อทุกคนชมอาหารระหว่างรับประทาน” นายไลกล่าว

ผู้เฒ่าภริวปูกล่าวถึงความศักดิ์สิทธิ์ของเสาพิธีกรรมที่ใช้ในการบูชาเทพเจ้า

ภาพ: หว่าง ซอน

2. บรรดาผู้ที่มาร่วมรับประทานอาหารในวันที่ท่านผู้อาวุโสระดับจังหวัด ภริว ปู (อาศัยอยู่ในตำบลหลาง อำเภอเตย์เจียง จังหวัดกวางนาม) “ลงมาจากภูเขา” เพื่อเยี่ยมชมโครงการ “ครัวหมู่บ้านในเมือง” คงไม่มีวันลืมภาพของผู้อาวุโสที่ยึดมั่นในประเพณีอย่างแท้จริง ท่านเป็นชาวเกอตู อายุเกือบแปดสิบปี มีความรู้ลึกซึ้งและเชี่ยวชาญในการเล่นเครื่องดนตรีหลากหลายชนิด… หลังจากทักทายอย่างอบอุ่น ท่านผู้อาวุโสปูหยิบใบไม้ขึ้นมาแนบริมฝีปาก ทันใดนั้น เสียงนกก็ดังแว่วมาจากที่ไหนสักแห่ง บางครั้งก็ร้องเจื้อยแจ้ว บางครั้งก็ตกใจ ทำให้ผู้ฟังรู้สึกราวกับว่าหลงอยู่ในป่าลึกมืดมิดในเทือกเขาเจื่องเซิน ฝูงชนที่กำลังสนุกสนานเงียบลงทันที จนกระทั่งท่านผู้อาวุโสปูเอาใบไม้จากริมฝีปากและยิ้ม ทุกคนจึงรู้ว่าเสียงนั้นมาจากแตรรูปใบไม้ของท่าน

“พวกเราชาวโคตูใช้ใบไม้ทำเป็นแตรเลียนแบบเสียงนกร้องเรียกหากัน เพื่อความบันเทิงหลังจากเหน็ดเหนื่อยจากการทำงานในป่ามาหลายชั่วโมง หนุ่มสาวหลายคนที่เป่าขลุ่ยเป็นก็มักจะนำไปเป่าเพลงรักในป่าด้วย” ผู้เฒ่าโปเล่า หลังจากแนะนำเครื่องดนตรีแล้ว ผู้เฒ่าก็เล่าเรื่องราวเกี่ยวกับขนบธรรมเนียม ประเพณี และโลกแห่งจิตวิญญาณ…โดยใช้ตัวอย่างที่หาได้ง่ายในครัวของหมู่บ้าน ตัวอย่างที่คุ้นเคยที่สุดคือใบตองที่วางอยู่ตรงหน้าทุกคน “ชาวเวียดนามมักจะถือว่าด้านที่หันเข้าหาดวงอาทิตย์ของใบตองเป็น 'ด้านบน' ในทางกลับกัน เราถือว่าเป็น 'ด้านล่าง' ซึ่งสงวนไว้สำหรับถวายเครื่องบูชาแก่ผู้ล่วงลับเท่านั้น ตามความเชื่อของชาวโคตู เมื่อเสิร์ฟอาหารให้แขก ใบตองจะต้องวางโดยให้ 'ด้านบน' คือเส้นกลางใบหันขึ้น” ผู้เฒ่าโปอธิบาย

ท่านผู้เฒ่าโปไม่ชอบความไม่เรียบร้อยและความประมาทเลินเล่อในการประกอบพิธีกรรมบูชาเทพเจ้า ดังนั้น นายหวิ่น ตัน ฝาป จึงรู้สึกอุ่นใจเมื่อท่านผู้เฒ่ามาเยี่ยมเยียน สังเกตการณ์ ให้คำแนะนำ และปรับแต่งสถานที่ด้วยตนเอง ตัวอย่างเช่น ในระหว่างการจำลองงานเทศกาลบู่อี้กาเกิง ซึ่งเป็นพิธีขอบคุณเทพเจ้าแห่งภูเขาและป่าไม้ที่ตูมสารา ท่านผู้เฒ่าโปได้ห้ามเยาวชนไม่ให้ตั้งเสาพิธีกรรมโดยไม่แกะสลักดอกไผ่ก่อน ท่านกล่าวว่านั่นเป็นสิ่งต้องห้ามในวัฒนธรรมเกอตู “การตั้งเสาธรรมดาดีกว่าการตั้งเสาพิธีกรรม จำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องมีเครื่องบูชาครบถ้วน มิฉะนั้นจะเป็นการไม่เคารพเทพเจ้าและจะนำไปสู่การสูญเสียวัฒนธรรมของเรา…” ท่านผู้เฒ่าโปกล่าว

หมู่บ้านทูมซาราเป็นหมู่บ้านที่สวยงามและเป็นแหล่งรวมไอเดียสร้างสรรค์มากมายสำหรับการอนุรักษ์วัฒนธรรมโคตู

ภาพ: หว่าง ซอน

3. การฟื้นฟูเทศกาล Bhuôih Ca Coong เป็นส่วนหนึ่งของอีกโครงการหนึ่งของ Toom Sara ที่ชื่อว่า "Forest, Breathe!" ซึ่งมีเป้าหมายเพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิตของชาว Co Tu ผ่านการท่องเที่ยวเชิงปลูกป่าบนพื้นที่ 75 เฮกตาร์ในหมู่บ้าน โครงการนี้เปิดตัวด้วยคอนเสิร์ตในธีม " Breath of the Forest " ซึ่งออกแบบโดย Huynh Tan Phap และมีกลิ่นอายของชาว Co Tu อย่างชัดเจน ที่นั่น ผู้เขียนได้พบกับ Huynh Ha แร็ปเปอร์ชาว Co Tu วัย 24 ปี ที่อาศัยอยู่ในตำบล Song Kon อำเภอ Dong Giang จังหวัด Quang Nam

ฮวินห์ ฮา เริ่มต้นเส้นทางแร็ปในปี 2022 โดยใช้ภาษาโคตูแท้ๆ ในการเล่าเรื่องราวเกี่ยวกับชีวิตและวัฒนธรรมในบ้านเกิดของเขา ตั้งแต่เพลงเปิดตัว "Mnui Co Tu" (ชาวโคตู) ไปจนถึง "How ve broanh" (ไม่เคยพอ) ฮาทำให้ผู้ฟังประทับใจด้วยสไตล์แร็ปที่นุ่มนวลและเนื้อเพลงที่ลึกซึ้ง ตัวอย่างเช่น ท่อนในเพลง "How ve broanh " ที่ว่า "ไก่ตัวเดียวจะพอสำหรับครอบครัวของฉันได้อย่างไร" สะท้อนความเศร้าของหลายคนที่เนื่องจากประเพณีที่เข้มงวดในการเรียกร้องสินสอด ทำให้พวกเขาไม่สามารถแต่งงานกับผู้หญิงที่พวกเขารักได้ ผ่านเนื้อเพลงเหล่านี้ ฮาต้องการสื่อสารว่าในปัจจุบัน ความรักควรอยู่บนพื้นฐานของอารมณ์ ไม่ใช่ทรัพย์สิน

แร็ปเปอร์สาว หวินห์ ฮา สร้างแรงบันดาลใจในการอนุรักษ์ภาษาโคตูผ่านบทเพลงของเธอ

ภาพ: หว่าง ซอน

ฮาเล่าว่าถึงแม้เขาจะลาออกจากโรงเรียนตอนมัธยมศึกษาปีที่ 4 และทำงานอยู่ที่ดานังมาเจ็ดปีแล้ว แต่เขาก็ไม่เคยหยุดคิดถึงบ้านเกิดเลย เขายังเสียใจที่เห็นว่าในหลายๆ ที่ซึ่งเคยเป็นบ้านของชาวโคตูมาอย่างยาวนาน คนรุ่นใหม่พูดหรือเข้าใจภาษาแม่ของพวกเขาไม่ได้ “หลายคนที่เข้ามาในเมืองลังเลที่จะพูดภาษาโคตูด้วยกัน ผมไม่อยากให้ภาษาแม่ของผมถูกลืม ดังนั้นผมจึงใช้ดนตรีเพื่อรักษาและสนับสนุนการอนุรักษ์ภาษา” ฮากล่าว ที่น่าสนใจคือ ด้วยเนื้อเพลงแร็พที่นุ่มนวล เพลงของฮาจึงสามารถปรับให้เข้ากับจังหวะสากลได้อย่างง่ายดาย เขาร้องเพลง “People ” ในภาษาโคตู ซึ่งได้รับการตอบรับอย่างดีจากนักท่องเที่ยวต่างชาติที่มาเยือนหมู่บ้านตูมสารา

ฮาเลือกที่จะแร็พด้วยภาษาโคตูเพื่อเชื่อมต่อกับคนรุ่นใหม่ให้ใกล้ชิดยิ่งขึ้น “ผมเห็นใน TikTok ว่าผู้คนใช้เพลงของผมเพื่อโปรโมตผ้าไหมทอมือ อาหารพื้นเมือง และแหล่งท่องเที่ยวบนภูเขาและป่าไม้... ผมดีใจที่การแร็พด้วยภาษาโคตูช่วยเผยแพร่คุณค่าทางวัฒนธรรมอื่นๆ ด้วย” ฮากล่าวอย่างตื่นเต้น

ที่มา: https://thanhnien.vn/gui-van-hoa-co-tu-xuong-pho-185250619020632552.htm