Jean-Baptist Taberd (Vietnamca adı: Từ), 18 Haziran 1794'te Fransa'nın Loire bölgesindeki Saint-Etienne'de doğdu. Taberd, merkezi Paris'te bulunan Yabancı Misyonlar Cemiyeti'ne (MEP) katıldı ve 27 Temmuz 1817'de rahip olarak atandı. 7 Kasım 1820'de İncil'i vaaz etmek için Fransa'dan Dang Trong'a (Güney Vietnam) gitti. Taberd, Vietnamca konuşmayı ve Çince karakterlerle, Nom alfabesiyle ve Latinleştirilmiş Quốc ngữ ile yazmayı büyük bir gayretle öğrendi; en iyi öğrenme kaynağı muhtemelen Piskopos Pigneau de Behaine'nin Annam-Latince Sözlüğü idi. Taberd'in asıl odak noktası yerli misyonerleri eğitmekti.
1788 tarihli haritada “R. de Saigon” [Saigon Nehri] yazısı bulunmaktadır.
Fotoğraf: Fransa Ulusal Kütüphanesi
1827 yılının sonunda, Gia Dinh Genel Valisi Le Van Duyet, İmparator Minh Mang'a saygılarını sunmak üzere başkente döndü. Taberd onunla iki kez görüştü. Ertesi yılın Mart ayında (1828), Le Van Duyet görevine döndüğünde, 1 Haziran'da üç misyoner Taberd, Gagelin ve Odoric'in Hue'den ayrılıp Gia Dinh'e gitmelerine izin verildi.
Günümüz Vietnam'ındaki yer adlarını eksiksiz olarak belgeleyen bir harita .
Taberd'in olağanüstü eseri olan An Nam Dai Quoc Hoa Do ( An Nam Büyük Haritası). 1838'deki yayınlanmasına kadar, ülkemizde bu kadar büyük, kapsamlı ve coğrafi tanımlamaları detaylı bir harita hiç olmamıştı. Bunu, Minh Mang hanedanlığının resmi haritası olan Dai Nam Nhat Thong Toan Do (Dan Nam Birleşik Haritası) (1840) ile analiz edin ve karşılaştırın.
Taberd 1838 haritasındaki yer adlarının tamamı Çince karakterlerle yazılmışken, ANĐQHĐ haritasında hem idari hem de günlük dilde kullanılan adlar ve yabancı ülkeler tarafından verilen yer adları da dahil olmak üzere Latinleştirilmiş Vietnamca kullanılmıştır. Örneğin: Thạch Bi Dağı (Çince) günlük dilde Mũi Nại (Vietnamca) adıyla bilinir ve Batı dillerinde Cap Varella olarak adlandırılır.
Piskopos Pigneau de Behaine, Taberd'in Vietnam'daki kendi kendine yaptığı çalışmalarda kendisine büyük ölçüde yardımcı olan Annam-Latin Sözlüğü'nün yazarıdır.
Özellikle, 1838 tarihli Taberd haritasında Latince veya Vietnamca olarak yaklaşık 505 yer adı listelenmiştir. Haritanın merkezinde Taberd büyük harflerle şunu yazmıştır: An Nam quốc seu (veya) Imperium Anamiticum. O zamanlar Vietnam şu bölgelere ayrılmıştı: Gia Định phủ (daha sonra Cochinchina), Cocincina interior seu (veya) An Nam Đàng Trong ve Cocincina exterior seu (veya) Đàng Ngoài veya Tunquinum.
Taberd, bir kalenin askeri bir savunma kalesi olduğunu açıklıyor ve Gia Dinh kalesi veya Bac kalesi gibi birkaç ili kapsayan bir idari birimi de ifade edebileceği olasılığını göz ardı ediyor. Haritada şunlar gösteriliyor: Binh Dinh kalesi, Binh Hoa kalesi (Nha Trang yakınlarında), Gia Dinh kalesi (Saigon). Taberd, "dinh"in bir ilin idari merkezi olduğunu açıklıyor. Gerçekte, Dang Trong'da (Güney Vietnam), "dinh" daha sonra il ve ardından ilçe olarak adlandırılan bir idari birimdi. Bu nedenle, haritada, Bo Chinh'den kuzeye doğru Dang Ngoai (Kuzey Vietnam) illeri için Taberd yalnızca ilin adını kaydediyor. Dang Trong illeri için ise hem ilin adı hem de "dinh"in konumu kaydediliyor. Taberd'in haritasındaki il sayısı, Bo Chinh Ngoai (şimdi Ha Tinh ilinin bir parçası), Quang Binh iline devredilen Bo Chinh Trong (iç Vietnam) ve Thua Thien vilayetine dönüştürülen Quang Duc ili hariç, kabaca Dai Nam Thuong Do'daki (Güney Vietnam) il sayısına eşittir. Vinh Thanh ili de Vinh Long ve An Giang olmak üzere iki ile dönüştürülmüştür.
Ulusal ve bağımlı bölgelerdeki tedarik ve posta yollarına gelince, Taberd bunları titizlikle haritalandıran ilk kişiydi. Bunlar arasında Nam Quan Geçidi'nden Lang Son'a, Hanoi, Hue ve Gia Dinh'e (Saigon) uzanan ana yol da vardı. Ayrıca ikincil yollar da mevcuttu: Hai Dong (Hai Duong), Quang Yen üzerinden Hanoi'ye giden, ardından Lang Son ve Cao Bang'a uzanan bir yol; ve Hanoi'den Thai Nguyen üzerinden Cao Bang'a giden, Thai Nguyen'den Lang Son'a uzanan bir kolu olan yol…
Orta Vietnam'da, Vinh'deki ana otoyoldan başlayan bir yol, Truong Son sıradağlarını geçerek Quy Hop'a ulaşır ve burada iki kola ayrılır: bir kol Ky Son'dan geçerken, ikinci kol Co Thai Geçidi, Ban Don, Lao Xi Da'dan geçerek Mekong Nehri'nin sağ kıyısına, Lac Khon'a ulaşır...
Güney Vietnam'da, Gia Dinh kalesinden Lai Thieu üzerinden Ba Den dağına uzanan ana bir yol vardır ve bu yol ikiye ayrılır: biri batıya Phnom Penh'e, diğeri kuzeye Che Tang Lang'a gider. Ayrıca Ha Tien kalesinden Phnom Penh'e giden bir yol da vardır. Phnom Penh'den ise Com Pong Som, Bat Tam Bang ve diğer yerlere giden birçok yol daha bulunmaktadır.
Kıta sahanlığı ve Güney Çin Denizi, en fazla yer adını içerir: haliçlerin, burunların, koyların, adacıkların ve adaların isimleri, hepsi çok zengin ve doğru. Taberd, Dang Trong'un (Güney Vietnam) tarihsel coğrafyasını Dang Ngoai'den (Kuzey Vietnam) daha ayrıntılı olarak kaydetmiştir (yer adlarının sayısı da daha fazladır). Gia Dinh vilayeti, 1802'de Gia Dinh kasabasına dönüştürülen tüm güney bölgesini kapsıyordu, ancak Taberd yine de eski idari biçimi kaydetmiştir.
Kartografik üslup açısından Taberd, doğru meridyen ve paralelleri sağlamak için Batı haritalarını temel alarak haritalar çizdi. Ancak yer adlarını kaydederken Taberd, resmi Vietnam belgelerini kullandı. Çoğunlukla, dönemin Ulusal Tarih Enstitüsü tarafından sağlanan Çin-Vietnamca haritalardan Latinceye çeviri yaptı. Ayrıca, Vietnam'daki gerçek yer adlarını bilmeden önce yabancılar tarafından verilen yer adlarını da ekledi.
Güney Çin Denizi'ndeki, idari adı Hoang Sa (Çince karakterlerle) olan takımadalarla ilgili olarak, Taberd, Batılıların Paracel olarak adlandırdığı bu yer adının yaygın olarak Cat Vang (Vietnamca) olarak kaydedildiğini belirtmiştir. Cat Vang yer adı, yalnızca eski Dai Viet ve günümüz Vietnam'ında bulunan bir Vietnamca kelimedir; başka hiçbir yerde bulunamaz.
Yer adlarında Long Xuyen Dao'nun Song Xuyen Dao veya Xuong Tinh'in (Stieng İlçesi) Tinh Xuong olması gibi birkaç küçük hata olmasına rağmen, Piskopos Taberd'in haritası, çağdaş haritaların hiçbirinde bulunmayan gerçek bir tarihi hazinedir. ( devam edecek ).
(Rahmetli bilim insanı Nguyen Dinh Dau'nun Tre Yayınevi tarafından yayımlanan *Vietnam Tarihi ve Coğrafyası Üzerine Notlar* adlı eserinden bir alıntı)
Kaynak: https://thanhnien.vn/gia-tri-vo-gia-cua-ban-do-taberd-1838-185241008215439532.htm
Yorum (0)