ประวัติศาสตร์และปัจจุบัน

การโจมตีอิสราเอลอย่างไม่เคยปรากฏมาก่อนของกลุ่มฮามาสเมื่อวันที่ 7 ตุลาคม ซึ่งก่อให้เกิดการตอบโต้ครั้งใหญ่จากเทลอาวีฟ ได้ทำให้ตะวันออกกลางตกอยู่ในวังวนแห่งความรุนแรงและความไม่มั่นคงครั้งใหม่ แสดงให้เห็นว่าความขัดแย้งใน "ดินแดนที่พร้อมจะระเบิด" แห่งนี้ยังคงเป็นหนึ่งในปัญหาที่ซับซ้อน ยืดเยื้อ และยากที่สุดใน โลก ที่จะแก้ไขได้

บุคคลและกลุ่มต่างๆ ที่มีส่วนร่วมในการลงนามในข้อตกลงออสโล ณ ทำเนียบขาว (สหรัฐอเมริกา) ในปี 1993 (ที่มา: History.com)

ย้อนกลับไปในประวัติศาสตร์

ตั้งแต่ศตวรรษที่ 11 ก่อนคริสตกาล รัฐยิวโบราณได้ถือกำเนิดขึ้นในดินแดนปาเลสไตน์ แต่ในศตวรรษที่ 8 ก่อนคริสตกาล รัฐยิวก็ถูกทำลายลง และปาเลสไตน์ก็ตกอยู่ภายใต้การปกครองของจักรวรรดิอัสซีเรีย จักรวรรดิบาบิโลน จักรวรรดิเปอร์เซีย และจักรวรรดิโรมัน ตามลำดับ เป็นเวลาหลายศตวรรษ ก่อนที่ชาวอาหรับมุสลิมจะเข้ายึดครองดินแดนนี้

ปาเลสไตน์กลายเป็นส่วนหนึ่งของจักรวรรดิออตโตมันในช่วงกลางศตวรรษที่ 16 เมื่อกระแสต่อต้านชาวยิวเพิ่มสูงขึ้นในยุโรป การอพยพของชาวยิวไปยังปาเลสไตน์จึงเริ่มต้นขึ้นในช่วงต้นทศวรรษ 1880 หลังจากการพ่ายแพ้ของจักรวรรดิออตโตมันในสงครามโลกครั้งที่ 1 ปาเลสไตน์จึงกลายเป็นดินแดนภายใต้การปกครองของอังกฤษในปี 1918 ในช่วงต้นทศวรรษ 1920 ในเยรูซาเลม อามิน อัล-ฮุสเซนี ผู้นำขบวนการชาตินิยมอาหรับปาเลสไตน์ ได้ก่อจลาจลต่อต้านชาวยิว บังคับให้พวกเขาต้องหนีออกจากฉนวนกาซา

เมื่อสงครามโลกครั้งที่สองปะทุขึ้น ชาวยิวและชาวอาหรับได้ร่วมมือกันชั่วคราว โดยเข้าข้างฝ่ายสัมพันธมิตร อย่างไรก็ตาม กลุ่มชาตินิยมอาหรับหัวรุนแรงบางกลุ่ม เช่น อัล-ฮุสเซนี มีแนวโน้มที่จะร่วมมือกับนาซี และสานต่อขบวนการต่อต้านชาวยิวในโลกอาหรับ ในช่วงปลายสงครามโลกครั้งที่สอง คลื่นผู้อพยพชาวยิวกลุ่มใหม่ที่เข้ามาในปาเลสไตน์ ซึ่งเป็นผู้รอดชีวิตจากการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ในยุโรป ได้จุดชนวนความตึงเครียดระหว่างสองฝ่ายขึ้นอีกครั้ง ในปี 1947 ชาวยิวคิดเป็น 33% ของประชากรปาเลสไตน์ แต่ควบคุมดินแดนปาเลสไตน์ได้เพียง 6% เท่านั้น

เมื่อวันที่ 29 พฤศจิกายน 1947 สมัชชาใหญ่แห่งสหประชาชาติได้ลงมติรับรองมติที่ 181 ซึ่งแบ่งดินแดนปาเลสไตน์ออกเป็นรัฐอาหรับและรัฐยิว ในขณะที่กรุงเยรูซาเล็มอยู่ภายใต้การบริหารของนานาชาติ ชาวยิวรับแผนนี้ด้วยความยินดี แต่ชาวอาหรับคัดค้านอย่างรุนแรง โดยอ้างว่า 56% ของดินแดนปาเลสไตน์ดั้งเดิมจะตกเป็นของรัฐยิว รวมถึงพื้นที่ชายฝั่งที่อุดมสมบูรณ์ส่วนใหญ่ ในขณะที่ชาวอาหรับครอบครองดินแดนปาเลสไตน์อยู่แล้ว 94% และมีประชากร 67%

เมื่อวันที่ 14 พฤษภาคม 1948 ชาวยิวได้ประกาศจัดตั้งรัฐอิสราเอลอย่างเป็นทางการ ซึ่งได้รับการยอมรับจากมหาอำนาจทั้งสอง คือ สหรัฐอเมริกาและสหภาพโซเวียต ภายในเวลาไม่ถึงหนึ่งชั่วโมง แต่ชาติอาหรับไม่ยอมรับความจริงนี้ จึงโจมตีอิสราเอล นำไปสู่สงครามอาหรับ-อิสราเอลครั้งแรกในปี 1948 ในปี 1949 มีการลงนามในข้อตกลงหยุดยิง แต่ดินแดนปาเลสไตน์ส่วนใหญ่ที่จัดสรรให้แก่ชาวอาหรับภายใต้ข้อมติที่ 181 ถูกอิสราเอลผนวกเข้าเป็นส่วนหนึ่ง ขณะที่จอร์แดนผนวกเวสต์แบงก์ และอียิปต์ยึดครองฉนวนกาซา อิสราเอลยังผนวกเยรูซาเลมตะวันตก ขณะที่เยรูซาเลมตะวันออกอยู่ภายใต้การควบคุมของจอร์แดนชั่วคราว เมื่อสูญเสียดินแดนทั้งหมดไปแล้ว คลื่นการอพยพครั้งใหญ่ของชาวอาหรับจากปาเลสไตน์ไปยังประเทศเพื่อนบ้านจึงปะทุขึ้น

ในปี 1964 องค์การปลดปล่อยปาเลสไตน์ (PLO) ก่อตั้งขึ้นโดยยาเซอร์ อาราฟัต และ พรรคการเมือง ฟาตาห์ก็ก่อตั้งขึ้นในอีกหนึ่งปีต่อมา ในปี 1967 ประเทศอาหรับเริ่มวางแผนโจมตีอิสราเอลเป็นครั้งที่สอง เพื่อตอบโต้ อิสราเอลจึงเปิดฉากโจมตีประเทศอาหรับสามประเทศ ได้แก่ ซีเรีย จอร์แดน และอียิปต์ ซึ่งนำไปสู่การปะทุของสงคราม六วัน อิสราเอลได้รับชัยชนะอีกครั้ง โดยยึดครองเวสต์แบงก์ (รวมถึงเยรูซาเลมตะวันออก) ฉนวนกาซา ที่ราบสูงโกลัน และคาบสมุทรไซนาย

หลังสงคราม六วัน องค์การปลดปล่อยปาเลสไตน์ (PLO) ได้ลี้ภัยไปยังจอร์แดนและได้รับการสนับสนุนจากกษัตริย์ฮุสเซน ในปี 1970 PLO ได้ก่อกบฏต่อกษัตริย์แห่งจอร์แดนอย่างไม่คาดคิดในช่วงเหตุการณ์ "กันยายนดำ" จากนั้นจึงย้ายไปทางตอนใต้ของเลบานอน ตั้งฐานเพื่อโจมตีอิสราเอลต่อไป ในเดือนตุลาคมปี 1973 อียิปต์และซีเรียได้โจมตีอิสราเอลอีกครั้งในสงครามเดือนตุลาคม ซึ่งตรงกับวันหยุดสำคัญของชาวยิวคือวันยมคิปปูร์ อย่างไรก็ตาม อิสราเอลก็ได้รับชัยชนะอีกครั้ง หลังจากนั้น อิสราเอลได้คืนคาบสมุทรไซนายให้กับอียิปต์ภายใต้ข้อตกลง สันติภาพ ค่ายเดวิดปี 1978

อย่างไรก็ตาม ความหวังที่จะฟื้นฟูสันติภาพในภูมิภาคก็พังทลายลงหลังจากการโจมตีหลายครั้งโดยองค์การปลดปล่อยปาเลสไตน์ (PLO) และกลุ่มติดอาวุธปาเลสไตน์อื่นๆ ในปี 1982 อิสราเอลตอบโต้ด้วยการเปิดฉากโจมตีเลบานอนอย่างเต็มรูปแบบ กลุ่มติดอาวุธปาเลสไตน์พ่ายแพ้อย่างรวดเร็วภายในไม่กี่สัปดาห์ สำนักงานใหญ่ของ PLO ถูกอพยพไปยังตูนิเซียในเดือนมิถุนายน 1982 ตามการตัดสินใจของยาเซอร์ อาราฟัต ผู้นำ PLO

สงครามศักดิ์สิทธิ์ที่เกิดขึ้นพร้อมกัน

การเคลื่อนไหวอินติฟาดาของชาวปาเลสไตน์ (สงครามศักดิ์สิทธิ์พร้อมกัน) เริ่มขึ้นในปี 1987 นำไปสู่การก่อตั้งกลุ่มฮามาส ซึ่งเป็นกองกำลังที่สนับสนุนการต่อสู้ด้วยอาวุธ แตกต่างจาก PLO และฟาตาห์ที่เน้นการทูตและการเมือง ในปี 1988 สันนิบาตอาหรับให้การรับรอง PLO ในฐานะตัวแทนเพียงหนึ่งเดียวของปาเลสไตน์ ทำให้เกิดความขัดแย้งในหมู่กองกำลังปาเลสไตน์

ในช่วงต้นทศวรรษ 1990 ความพยายามระหว่างประเทศในการแก้ไขความขัดแย้งทวีความรุนแรงขึ้น เมื่อวันที่ 13 กันยายน 1993 นายกรัฐมนตรีอิสราเอล ยิตซัค ราบิน และประธานองค์การปลดปล่อยปาเลสไตน์ (PLO) ยาซีร์ อาราฟัต ได้ลงนามในข้อตกลงออสโลฉบับที่ 1 ต่อหน้าประธานาธิบดีสหรัฐฯ บิล คลินตัน ซึ่งอนุญาตให้ PLO ถอนตัวออกจากตูนิเซียและจัดตั้งรัฐบาลปาเลสไตน์ในเขตเวสต์แบงก์และฉนวนกาซา อย่างไรก็ตาม กระบวนการสันติภาพนี้เผชิญกับการต่อต้านอย่างมากจากกลุ่มอิสลามิสต์ปาเลสไตน์ โดยเฉพาะอย่างยิ่งกลุ่มฮามาสและฟาตาห์

ในเดือนกันยายน ปี 1995 มีการลงนามข้อตกลงชั่วคราวฉบับใหม่ (ข้อตกลงออสโล 2) ที่กรุงวอชิงตัน เพื่อขยายอำนาจปกครองตนเองในเขตเวสต์แบงก์ อย่างไรก็ตาม ในวันที่ 4 พฤศจิกายน ปี 1995 นายกรัฐมนตรี ยิตซัค ราบิน ถูกลอบสังหารโดยผู้ก่อการร้ายชาวยิว และในปี 2004 ประธานาธิบดี อาราฟัต ถึงแก่กรรม ทำให้กระบวนการสันติภาพในตะวันออกกลางที่ดูเหมือนจะเริ่มต้นใหม่ต้องหยุดชะงักลงอีกครั้ง

หลังจากเจรจาไม่ประสบความสำเร็จมาหลายปี การลุกฮือครั้งที่สอง (อินติฟาดาครั้งที่สอง) ก็ปะทุขึ้นในเดือนกันยายน ปี 2000 โดยมีต้นตอมาจากการเยือนมัสยิดอัล-อักซาของนายอาริเอล ชารอน ผู้นำฝ่ายค้านของอิสราเอลจากพรรคลิคุด ซึ่งมีการระดมกำลังเจ้าหน้าที่รักษาความปลอดภัยหลายพันนายในและรอบๆ เมืองเก่าเยรูซาเลม ความรุนแรงทวีความรุนแรงขึ้นจนกลายเป็นความขัดแย้งเปิดเผยระหว่างกองกำลังความมั่นคงแห่งชาติปาเลสไตน์และกองกำลังป้องกันประเทศอิสราเอล ซึ่งกินเวลานานตลอดปี 2004-2005 ในช่วงเวลานั้น อิสราเอลยังคงยึดคืนพื้นที่ที่เคยอยู่ภายใต้การควบคุมขององค์การบริหารปาเลสไตน์ และเริ่มสร้างกำแพงกั้นฉนวนกาซาออกจากดินแดนอิสราเอล รวมถึงสร้างนิคมในเขตเวสต์แบงก์ ภายในเดือนมิถุนายน ปี 2007 อิสราเอลเริ่มปิดล้อมฉนวนกาซาทางบก ทางอากาศ และทางทะเล ในเดือนกุมภาพันธ์ ปี 2009 มีการลงนามข้อตกลงหยุดยิงโดยมีประชาคมระหว่างประเทศเป็นผู้ไกล่เกลี่ย แม้ว่าการปะทะกันประปรายระหว่างสองฝ่ายจะยังคงดำเนินต่อไป

ดินแดนปาเลสไตน์และนครเยรูซาเลมอันศักดิ์สิทธิ์ มีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งต่อศาสนาทั้งสาม ได้แก่ ศาสนายูดาห์ ศาสนาคริสต์ และศาสนาอิสลาม เยรูซาเลมเป็นเมืองศักดิ์สิทธิ์ที่สุดในศาสนายูดาห์ เคยเป็นที่ตั้งของธรรมศาลาของชาวยิว และเป็นเมืองหลวงของอาณาจักรอิสราเอลโบราณ สำหรับชาวคริสต์ เยรูซาเลมเป็นสถานที่ที่พระเยซูถูกประหารชีวิต และเป็นที่ตั้งของโบสถ์พระสุสานศักดิ์สิทธิ์ สำหรับชาวมุสลิม เยรูซาเลมเป็นสถานที่ที่ศาสดามูฮัมหมัดได้เดินทาง “ยามค่ำคืนสู่สรวงสวรรค์” และเป็นที่ตั้งของมัสยิดอัลอักซา

ประวัติศาสตร์มักซ้ำรอย

เมื่อวันที่ 29 พฤศจิกายน 2012 สมัชชาใหญ่แห่งสหประชาชาติได้มีมติที่ 67/19 ยกระดับสถานะของปาเลสไตน์เป็น “รัฐผู้สังเกตการณ์ที่ไม่ใช่สมาชิก” ในสหประชาชาติ การเปลี่ยนแปลงสถานะนี้ถูกอธิบายว่าเป็นการยอมรับอธิปไตยของชาติปาเลสไตน์ อย่างไรก็ตาม ความขัดแย้งระหว่างปาเลสไตน์และอิสราเอลยังคงปะทุขึ้นบ่อยครั้ง ในช่วงฤดูร้อนปี 2014 กลุ่มฮามาสได้ยิงจรวดเกือบ 3,000 ลูกใส่อิสราเอล และเทลอาวีฟได้ตอบโต้ด้วยการโจมตีครั้งใหญ่ในฉนวนกาซา การสู้รบสิ้นสุดลงในปลายเดือนสิงหาคม 2014 ด้วยการหยุดยิงที่ไกล่เกลี่ยโดยอียิปต์

หลังเกิดเหตุการณ์ความรุนแรงระหว่างชาวอิสราเอลและชาวปาเลสไตน์ในปี 2015 ประธานาธิบดีมาห์มูด อับบาส แห่งปาเลสไตน์ได้ประกาศว่าชาวปาเลสไตน์จะไม่ถูกผูกมัดด้วยการแบ่งเขตแดนตามข้อตกลงออสโลอีกต่อไป ในเดือนพฤษภาคม 2018 การสู้รบระหว่างฮามาสและอิสราเอลได้ปะทุขึ้นอีกครั้ง ฮามาสยิงจรวด 100 ลูกจากฉนวนกาซาเข้าสู่อิสราเอล อิสราเอลตอบโต้ด้วยการโจมตีเป้าหมายมากกว่า 50 แห่งในฉนวนกาซาภายใน 24 ชั่วโมง

ในปี 2018 ประธานาธิบดีโดนัลด์ เจ. ทรัมป์ ได้ย้ายสถานทูตสหรัฐฯ จากเทลอาวีฟไปยังเยรูซาเลม ซึ่งเป็นการพลิกกลับนโยบายของสหรัฐฯ เกี่ยวกับปัญหาปาเลสไตน์ที่ดำเนินมาอย่างยาวนาน การตัดสินใจครั้งนี้ของรัฐบาลทรัมป์ทำให้ตะวันออกกลางแตกแยกมากขึ้น แม้ว่าจะได้รับการยกย่องจากอิสราเอลและพันธมิตรบางประเทศก็ตาม ในเดือนสิงหาคม-กันยายน 2020 สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ (UAE) และต่อมาบาห์เรนได้ตกลงที่จะสถาปนาความสัมพันธ์ทางการทูตกับอิสราเอล และซาอุดีอาระเบียกำลังพิจารณาที่จะสถาปนาความสัมพันธ์ทางการทูตกับเทลอาวีฟ ก่อนหน้านี้ อียิปต์และจอร์แดนได้สถาปนาความสัมพันธ์ทางการทูตกับอิสราเอลในปี 1979 และ 1994 ตามลำดับ

แนวโน้มการปรับความสัมพันธ์ให้เป็นปกติระหว่างประเทศมุสลิมและอิสราเอลได้รับการสนับสนุนจากสหรัฐฯ และหลายประเทศตะวันตก แต่กองกำลังปาเลสไตน์และบางประเทศปฏิเสธข้อตกลงเหล่านี้ เมื่อวันที่ 7 ตุลาคม กลุ่มฮามาสได้ยิงจรวดหลายพันลูกเข้าไปในดินแดนอิสราเอล ทำให้มีผู้เสียชีวิตหลายร้อยคน อิสราเอลประกาศว่าจะตอบโต้อย่างรุนแรง ก่อให้เกิดความขัดแย้งครั้งใหม่และทวีความรุนแรงขึ้นระหว่างปาเลสไตน์และอิสราเอล ประวัติศาสตร์อันเจ็บปวดของความไม่มั่นคงในตะวันออกกลางกำลังซ้ำรอยอีกครั้ง

แหล่งที่มา: https://baoquocte.vn/xung-dot-israel-palestine-lich-su-va-hien-tai-246821.html