ມື້ທີ່ໄຊງ່ອນຈັບມືຂອງຮ່າໂນ້ຍ...

ວັນທີ 30 ເມສາ 1975, ວັນແຫ່ງການທ້ອນໂຮມປະເທດຊາດຄືນສູ່ສະພາບປົກກະຕິ, ໄດ້ເກີດຂຶ້ນແນວໃດທີ່ ຮ່າໂນ້ຍ , ສະຖານທີ່ທີ່ເບິ່ງຄືວ່າຢູ່ໄກຈາກສະໜາມຮົບ ແຕ່ບໍ່ເຄີຍແປກປະຫຼາດກັບລະເບີດ ແລະ ລູກປືນມາເປັນເວລາຫຼາຍກວ່າ 30 ປີ?

ຊາວຮ່າໂນ້ຍສອງຄົນ, ນັກແຕ້ມຮູບ ເລທຽດເກື່ອງ ແລະ ນັກສິລະປິນປະຊາຊົນ ຫງວຽນຫືວຕວັ່ນ, ໄດ້ເລົ່າເລື່ອງລາວໃນສະໄໝນັ້ນ, ເຊິ່ງຍັງເປັນຊ່ວງເວລາຂອງໄວໜຸ່ມຂອງເຂົາເຈົ້າ, ດ້ວຍຄວາມຊົງຈຳທີ່ລຽບງ່າຍ ແລະ ອ່ອນໂຍນ, ຄືກັບເນື້ອເພງທີ່ມີຊື່ສຽງ “ຮ່າໂນ້ຍ - ເຫວ້ - ໄຊງ່ອນ” (ຮວ່າງວັນ, ເນື້ອຮ້ອງໂດຍ ເລຫງວຽນ):

"ຢູ່ເທິງແຜ່ນດິນແມ່ຂອງພວກເຮົາ, ອາບແດດອ່ອນນຸ້ມຄືກັບຜ້າໄໝ, ສອງພາກພື້ນໄດ້ຜູກພັນກັນມາເປັນເວລາພັນປີ, ເຕີບໃຫຍ່ມາຈາກຮາກຖານຮ່ວມກັນ, ຄືກັບອ້າຍນ້ອງຂອງແມ່ຫວຽດນາມຜູ້ມີນ້ຳໃຈດີຂອງພວກເຮົາ. ເຫວ້ ຈັບມືກັບໄຊງ່ອນ ແລະ ຮ່າໂນ້ຍ..."

ບຸກຄົນທຳອິດທີ່ຂ້ອຍໄດ້ຖາມແມ່ນລູກຊາຍຂອງນັກແຕ່ງເນື້ອຮ້ອງ - ນັກສິລະປິນ ເລ ຖຽດ ເກື່ອງ.

* ທ່ານ, ບັນຍາກາດຢູ່ຮ່າໂນ້ຍໃນວັນທີ 30 ເມສາ 1975 ເປັນແນວໃດ?

- ປີນັ້ນຂ້ອຍອາຍຸ 13 ປີ. ຕອນຂ້ອຍຍັງນ້ອຍ, ເຊັ່ນດຽວກັບເດັກນ້ອຍທຸກຄົນໃນເຂດເມືອງເກົ່າຂອງຮ່າໂນ້ຍ, ຍົກເວັ້ນສອງສາມປີລະຫວ່າງນັ້ນ, ຂ້ອຍຕ້ອງໄດ້ອົບພະຍົບຈົນກວ່າຂໍ້ຕົກລົງປາຣີຈະຖືກລົງນາມໃນປີ 1973, ເຊິ່ງໃນຕອນນັ້ນຂ້ອຍກໍ່ກັບຄືນໄປເມືອງ.

ໃນເວລານັ້ນ, ຂ້ອຍໄດ້ເຂົ້າຮຽນຢູ່ໂຮງຮຽນຫງວຽນຢູ, ແລະ ຫຼັງຈາກນັ້ນໄດ້ຮຽນຢູ່ໂຮງຮຽນລີເຖື້ອງກຽດສຳລັບຊັ້ນມັດທະຍົມຕອນປາຍ. ໃນລະຫວ່າງການອົບພະຍົບ, ພວກເຮົາໄດ້ຮຽນຢູ່ໃກ້ໆກັບບິ່ງດາ, ແທງອວາຍ, ແຄມແມ່ນ້ຳເດ. ນັ້ນແມ່ນມື້ສຸດທ້າຍຂອງໂຮງຮຽນກ່ອນວັນພັກລະດູຮ້ອນ.

ນັກຂຽນ ເລ ຫງວຽນ ແລະ ລູກຊາຍຂອງລາວ ເລ ຖຽດ ເກື່ອງ ໄດ້ຢູ່ທີ່ ໄຊງ່ອນ ໃນຕົ້ນຊຸມປີ 1980.

ໃນຄວາມເປັນຈິງ, ບັນຍາກາດແຫ່ງການປົດປ່ອຍໄດ້ຄຶກຄື້ນມາຕັ້ງແຕ່ເດືອນມີນາ. ໃນເວລານັ້ນ, ຄອບຄົວຂອງຂ້າພະເຈົ້າອາໄສຢູ່ກັບພໍ່ຕູ້ ແລະ ຍາດພີ່ນ້ອງຫຼາຍຄົນຢູ່ເຮືອນເລກທີ 10 ຖະໜົນຮ້າງຖູ, ໃກ້ໆກັບເຮືອນຂອງນັກດົນຕີ ຮວ່າງວັນ (ຊື່ແທ້ ເລວັນໂງ, ລຸງທວດຂອງຂ້າພະເຈົ້າ) ຢູ່ເຮືອນເລກທີ 14 ຖະໜົນຮ້າງຖູ, ທັງໝົດແມ່ນລູກຫຼານຂອງ ຫາຍເຕົ໋ານ ອອງ ເລຫືວຈຣັກ.

ລຸງຂອງຂ້ອຍເຮັດວຽກຢູ່ສະຖານີວິທະຍຸກອງທັບ ແລະ ມັກເອົາໜັງສືພິມກັບບ້ານມາໃຫ້ພວກເຮົາອ່ານເປັນປະຈຳ. ເດັກນ້ອຍບໍ່ເຂົ້າໃຈຫຼາຍ, ແຕ່ເມື່ອເຫັນຜູ້ໃຫຍ່ລໍຖ້າລາວເອົາໜັງສືພິມກັບບ້ານຢ່າງກະຕືລືລົ້ນ ເພື່ອໃຫ້ເຂົາເຈົ້າສາມາດເບິ່ງວ່າມີຂ່າວກ່ຽວກັບໄຊຊະນະຫຼືບໍ່, ພວກເຮົາທຸກຄົນກໍ່ຢາກຮູ້ຢາກເຫັນຫຼາຍ.

ໃນຊ່ວງເວລາດຽວກັນ, ຊາຍເຖົ້າອີກຄົນໜຶ່ງທີ່ອາໄສຢູ່ໃນອາຄານດຽວກັນທີ່ເຮັດວຽກຢູ່ພະແນກໄຟຟ້າໄດ້ຍື່ນຂໍອະນຸຍາດຕິດຕັ້ງວິທະຍຸຂະໜາດນ້ອຍຢູ່ເທິງຝາເພື່ອອອກອາກາດປະຈຳວັນ, ໂດຍຈ່າຍຄ່າທຳນຽມສອງສາມເຊັນໃນແຕ່ລະເດືອນ.

ຂ້ອຍມັກຟັງເພງຄລາສສິກໃນວິທະຍຸນີ້ເລື້ອຍໆ. ພໍ່ຕູ້ຂອງຂ້ອຍຢ້ານວ່າເດັກນ້ອຍຈະທຳລາຍມັນ, ສະນັ້ນລາວຈຶ່ງຕັ້ງມັນຂຶ້ນສູງ, ແລະຂ້ອຍຕ້ອງປີນຂຶ້ນຕັ່ງແລະເອົາຫູຂອງຂ້ອຍໄວ້ໃກ້ໆເພື່ອຟັງ.

ແຕ່ຫນ້າເສຍດາຍ, ວິທະຍຸໄດ້ເສຍໃນວັນທີ 30 ເມສາ, ອາດຈະເປັນຍ້ອນເດັກນ້ອຍໄດ້ເປີດສຽງດັງເກີນໄປ, ເຮັດໃຫ້ມັນຄ່ອຍໆຈາງຫາຍໄປ, ເຫຼືອແຕ່ສຽງແຕກໆເທົ່ານັ້ນ.

ຍັງເຫຼືອພຽງທາງດຽວເທົ່ານັ້ນ: ໄປທີ່ຕົ້ນໄຊຍະທີ່ຢູ່ຕໍ່ໜ້າຮ້ານຂາຍກະແລ້ມ Hong Van - Long Van ແຄມທະເລສາບ Hoan Kiem. ຕົ້ນໄມ້ຕົ້ນນັ້ນມີກິ່ງໃຫຍ່ຫຼາຍທີ່ຍື່ນອອກມາສູ່ຖະໜົນ, ມີລຳໂພງເຫຼັກຫ້ອຍຢູ່, ມີຮູບຮ່າງຄ້າຍຄືໂຄມໄຟ.

ທຸກຄົນໃນບໍລິເວນໃກ້ຄຽງອອກມາ, ມັນແອອັດຫຼາຍເພາະວ່າຜູ້ທີ່ຜ່ານໄປມາກໍ່ຢຸດລົດຖີບຢູ່ດ້ານລຸ່ມເພື່ອຟັງ.

ພໍ່ຕູ້ຂອງຂ້ອຍໄປບໍ່ໄດ້, ສະນັ້ນຂ້ອຍຈຶ່ງແລ່ນກັບບ້ານ ແລະ ບອກລາວກ່ຽວກັບສິ່ງທີ່ຂ້ອຍຈື່ໄດ້, ຄືກັນກັບທີ່ລຸງຂອງຂ້ອຍເອົາໜັງສືພິມທີ່ມີຂ່າວການປົດປ່ອຍກັບຄືນມາ.

ພໍ່ຕູ້ຂອງຂ້ອຍດີໃຈຫຼາຍ ແລະ ບອກຂ້ອຍໃຫ້ໄປຖະໜົນຮ້າງມາເພື່ອຊື້ເຈ້ຍທີ່ພິມດ້ວຍທຸງຫຼາຍແຜ່ນ, ຕັດມັນອອກ, ແລະ ຈາກນັ້ນຕິດມັນໃສ່ດ້າມຈັບທີ່ແຍກອອກຈາກໄມ້ຄ້ອນ.

ຄອບຄົວນີ້ມີແຈກັນຊາລະກັມບູຮານທີ່ມີຄ່າຫຼາຍ. ພໍ່ຕູ້ຂອງຂ້ອຍຈະຕິດທຸງຊາດໄວ້ໃນແຈກັນຊາລະກັມເຫຼົ່ານັ້ນ ແລະ ສັ່ງຫລານໆຂອງລາວວ່າທຸກຄັ້ງທີ່ພວກເຂົາອອກຈາກເຮືອນ, ພວກເຂົາຕ້ອງຖືທຸງຊາດໄປໂບກມື. ສິ່ງນັ້ນຍັງເຮັດໃຫ້ຂ້ອຍປະທັບໃຈເມື່ອຂ້ອຍຄິດເຖິງມັນ; ມີຊ່ວງເວລາໜຶ່ງທີ່ຄົນເຮົາຮັກປະເທດຂອງເຂົາເຈົ້າຢ່າງແທ້ຈິງ, ໂດຍບໍ່ຕ້ອງພະຍາຍາມ.

* ຂ້ອຍຄິດວ່າພໍ່ຕູ້ຂອງເຈົ້າກໍ່ມີລູກທີ່ພິເສດຫຼາຍຄືກັນ, ຄືກັບພໍ່ຂອງເຈົ້າ, ນັກກະວີ ເລ ຫງວຽນ, ຜູ້ຂຽນບົດກະວີ "ຮ່າໂນ້ຍ - ເຫວ້ - ໄຊງ່ອນ" ເຊິ່ງຖືກແຕ່ງໂດຍນັກປະພັນເພງ ຮວ່າງ ວັນ.

ນັກກະວີ ເລ ຫງວຽນ, ຖ່າຍຮູບຢູ່ຮ່າໂນ້ຍໃນປີ 1955, ໃນລະຫວ່າງການລາພັກຄັ້ງທຳອິດຫຼັງຈາກການສູ້ຮົບ ດຽນບຽນ ຟູ. ຕໍ່ມາລາວໄດ້ກັບຄືນໄປດຽນບຽນຟູເພື່ອເກັບກຳເອກະສານສຳລັບພິພິທະພັນກອງທັບ (ຮູບພາບຄອບຄົວ).

- ຊື່ແທ້ຂອງພໍ່ຂ້ອຍແມ່ນ ເລ ກວກ ຕວານ, ເກີດໃນປີ 1931. ລາວໄດ້ໜີອອກຈາກບ້ານເພື່ອເຂົ້າຮ່ວມກອງທັບກັບອ້າຍນ້ອງຂອງລາວໃນປີ 1946. ລາວເປັນທະຫານຢູ່ໃນກອງພົນທີ 312 ແລະ ໄດ້ຮັບມອບໝາຍໃຫ້ຂຽນບົດຄວາມໃຫ້ໜັງສືພິມຂອງກອງພົນ.

ເນື່ອງຈາກລາວຮູ້ພາສາຝຣັ່ງ, ລາວໄດ້ຮັບມອບໝາຍຈາກນາຍພົນ ເລ ຈ້ອງ ເຕີນ ແລະ ເຈີ່ນໂດ ໃຫ້ສຳພາດນັກໂທດສົງຄາມຝຣັ່ງຢູ່ສະໜາມຮົບດຽນບຽນຟູ. ຫຼັງຈາກໄຊຊະນະ, ລາວໄດ້ສະແດງຄວາມປາຖະໜາທີ່ຈະອອກຈາກກອງທັບ.

ທ່ານ ເຈິ່ນໂດ ກ່າວວ່າ: "ທ່ານຮູ້ບໍ່ວ່າມີຊາວໄຕ ແລະ ນຸ່ງຫຼາຍຄົນຢູ່ໃນໜ່ວຍຂອງທ່ານ, ທ່ານຄວນສອນພວກເຂົາ. ທ່ານມີການສຶກສາ ແລະ ຂຽນບົດຄວາມ, ທ່ານຄວນຢູ່ຕໍ່ອີກໜຶ່ງປີ, ເກັບກຳສິ່ງປະດິດຈາກການໂຄສະນາຫາສຽງເພື່ອອະນຸລັກໄວ້ໃຫ້ພິພິທະພັນ, ແລະ ຂຽນບັນທຶກເພື່ອເກັບມ້ຽນ."

ຕໍ່ມາ, ທ່ານ ເຈີ່ນໂດ ໄດ້ກັບຄືນສູ່ຂະແໜງວັດທະນະທຳ, ໃນຂະນະທີ່ພໍ່ຂອງຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຮັບໃຊ້ຢູ່ໃນກອງທັບປະມານໜຶ່ງປີ ກ່ອນທີ່ຈະກັບຄືນໄປຮ່າໂນ້ຍເພື່ອຮຽນຂຽນບົດຮູບເງົາຢູ່ໂຮງຮຽນຮູບເງົາ. ການຊີ້ນຳຂອງນາຍພົນເຫຼົ່ານັ້ນທີ່ໃສ່ໃຈກັບວັດທະນະທຳມີບົດບາດສຳຄັນຕໍ່ເສັ້ນທາງອາຊີບຂອງພໍ່ຂ້າພະເຈົ້າ.

* ການເດີນທາງຂອງບົດກະວີໄດ້ນຳໄປສູ່ການສ້າງເພງທີ່ມີຊື່ສຽງຂອງ Hoang Van ແນວໃດ, ທ່ານ?

- ບົດກະວີ "ຮ່າໂນ້ຍ - ເຫວ້ - ໄຊງ່ອນ" ໄດ້ຖືກຕີພິມໃນໜັງສືພິມໄທງວຽນໃນປີ 1960; ໃນເວລານັ້ນ, ລາວມີບົດກະວີອື່ນໆອີກຫຼາຍບົດເຊັ່ນ "ບົດກະວີສົ່ງເຖິງໄທງວຽນ".