ສິບສອງສະຕະວັດຂອງວັນນະຄະດີຍີ່ປຸ່ນ [ພາກທີ 3]

ຍຸກເມຈິ ເປັນຂີດໝາຍຂອງການເປີດປະເທດຂອງຍີ່ປຸ່ນ, ພ້ອມກັບວັດທະນະທໍາຕາເວັນຕົກທີ່ຫຼັ່ງໄຫຼເຂົ້າມາ, ເຊິ່ງເປັນການເປີດຍຸກສະໄໝແຫ່ງຄວາມທັນສະໄໝທາງດ້ານວັນນະຄະດີຂອງຍີ່ປຸ່ນ.

ວັນນະກຳໃນສະໄໝເມຈິ

ຍຸກເມຈິ (ເລີ່ມຕົ້ນໃນປີ 1868) ເປັນຂີດໝາຍຂອງການເປີດປະເທດຂອງຍີ່ປຸ່ນ, ພ້ອມກັບວັດທະນະທໍາຕາເວັນຕົກທີ່ຫຼັ່ງໄຫຼເຂົ້າມາ, ເຊິ່ງເປັນການນໍາໄປສູ່ຍຸກສະໄໝໃໝ່ທາງດ້ານວັນນະຄະດີໃນປະເທດຍີ່ປຸ່ນ; ເຖິງຢ່າງໃດກໍ່ຕາມ, ມັນບໍ່ແມ່ນຂະບວນການທີ່ງ່າຍດາຍ, ຍ້ອນວ່າການປັບປຸງວັນນະຄະດີໃຫ້ທັນສະໄໝຕ້ອງໃຊ້ເວລາດົນກວ່າການປັບປຸງ ເສດຖະກິດ ໃຫ້ທັນສະໄໝ.

ເພື່ອນຳສະເໜີວິທະຍາສາດ, ເຕັກໂນໂລຊີ ແລະ ວັນນະຄະດີ, ສິ່ງທຳອິດທີ່ລັດຖະບານເມຈິໄດ້ເຮັດຄືການຍົກເລີກລະບົບສັກດີນາຂອງຊົນເຜົ່າຂຸນນາງທີ່ແຕກແຍກ ແລະ ຍົກລະດັບການສຶກສາທົ່ວໄປ. ເລີ່ມຕົ້ນໃນປີ 1872, ພວກເຂົາໄດ້ພັດທະນາມະຫາວິທະຍາໄລ ແລະ ເພີ່ມຄວາມພະຍາຍາມໃນການແປ (ປຶ້ມ ທາງດ້ານການເມືອງ , ວິທະຍາສາດ, ປັດຊະຍາ ແລະ ວັນນະຄະດີໄດ້ຖືກແປຢ່າງໄວວາ; ການດັດແປງບາງຜົນງານຂອງນັກຂຽນຝຣັ່ງເຊັ່ນ Hugo ແລະ Jules Verne ໄດ້ກະຕຸ້ນຈິນຕະນາການຂອງຜູ້ອ່ານ; ນັກຂຽນທີ່ຍິ່ງໃຫຍ່ເຊັ່ນ Shakespeare, Goethe, ແລະ Tolstoy ລ້ວນແຕ່ຖືກແປ).

ວັນນະຄະດີຫວຽດນາມໄດ້ດູດຊຶມການເຄື່ອນໄຫວທາງປັນຍາ ແລະ ວັນນະຄະດີຂອງຊາວຕາເວັນຕົກຫຼາຍຢ່າງຄື: ລັດທິເສລີນິຍົມ, ລັດທິໂລແມນຕິກນິຍົມ, ສັນຍະລັກນິຍົມ, ລັດທິຄວາມເປັນຈິງນິຍົມ, ລັດທິທຳມະຊາດນິຍົມ, ແລະອື່ນໆ. ໄລຍະເວລາເບື້ອງຕົ້ນຂອງ "ການຫັນເປັນຕາເວັນຕົກ" ນີ້ແມ່ນຂ້ອນຂ້າງເປັນທາງການ ແລະ ແຜ່ຂະຫຍາຍຢ່າງກວ້າງຂວາງ, ເຊິ່ງນຳໄປສູ່ການເຄື່ອນໄຫວປະຕິກິລິຍາທີ່ເນັ້ນໜັກໃສ່ວັດທະນະທຳພື້ນເມືອງ.

ໃນທ້າຍສະຕະວັດທີ 19 ແລະຕົ້ນສະຕະວັດທີ 20, ນັກຂຽນອາວຸໂສຂອງຍຸກເມຈິໄດ້ປະກົດຕົວຂຶ້ນ, ເຊິ່ງໄດ້ຮັບອິດທິພົນຢ່າງຈະແຈ້ງຈາກສີ່ປະເພນີວັນນະຄະດີທີ່ສຳຄັນຂອງຣັດເຊຍ, ເຢຍລະມັນ, ອັງກິດ ແລະ ຝຣັ່ງ, ລວມທັງ: ຟຸຕາບາເຕ ຊິເມ; ໂມຣິ ໂອໄກ; ນັດສຸເມະ ໂຊເຊກິ; ແລະ ໂທຊອນ ຊິມາຊາກິ.

***

ຟຸຕາບາເຕ ຊິເມອິ, ນັກຂຽນ, ນັກແປ ແລະ ນັກວິຈານ.

ທ່ານ ຟຸຕາບາເຕ ຊິເມອິ (1864-1909) ເປັນນັກຂຽນ, ນັກແປ ແລະ ນັກວິຈານ. ລາວໄດ້ສຶກສາພາສາລັດເຊຍ, ແປນະວະນິຍາຍພາສາລັດເຊຍ, ແລະຫຼັງຈາກນັ້ນໄດ້ຂຽນນະວະນິຍາຍດ້ວຍຕົນເອງ, ເຊິ່ງມີລັກສະນະຄ້າຍຄືກັບອັດຕະຊີວະປະຫວັດ, ໂດຍສະແດງໃຫ້ເຫັນຕົວລະຄອນທີ່ບໍ່ພໍໃຈ ແລະ ສັບສົນກັບຍຸກສະໄໝ.

ນະວະນິຍາຍເລື່ອງ *ເມກລອຍ* (Ukigumo, 1887-1889) ເປັນນະວະນິຍາຍສະໄໝໃໝ່ເລື່ອງທຳອິດທີ່ວິພາກວິຈານສັງຄົມຍີ່ປຸ່ນທີ່ມີຄວາມທະເຍີທະຍານໃນສະໄໝນັ້ນ: ພະນັກງານລັດຖະກອນໜຸ່ມຄົນໜຶ່ງໄດ້ສູນເສຍວຽກເຮັດງານທຳ, ໂດຍສະເພາະຍ້ອນວ່າລາວບໍ່ຮູ້ວິທີຍ້ອງຍໍ; ຫຼັງຈາກນັ້ນປ້າຂອງລາວໄດ້ແຕ່ງງານໃຫ້ລູກສາວຂອງລາວ; ລູກສາວຄົນນີ້, ເຊິ່ງໄດ້ຮັບການສຶກສາໃນແບບຕາເວັນຕົກ, ຕໍ່ມາໄດ້ແຕ່ງງານກັບເຈົ້າໜ້າທີ່ທີ່ฉวยໂອກາດ.

ບາງສ່ວນຂອງວຽກງານທີ່ສໍາຄັນອື່ນໆຂອງລາວປະກອບມີ: *Sono Omokage* (1906, ນະວະນິຍາຍ); *Heibon* (1907, ນິຍາຍ); *Bijutsu no Hongi* (1885, essay)...

***

ທ່ານ ໂມຣິ ໂອໄກ (1862-1922) ເປັນແພດ, ນັກແປ, ນັກປະພັນ ແລະ ນັກກະວີ. ລາວມາຈາກຄອບຄົວແພດໝໍ ແລະ ໄດ້ກາຍເປັນແພດທະຫານ.

ລາວໄດ້ຮັບການຍົກຍ້ອງວ່າເປັນຜູ້ທີ່ນຳສະເໜີນະວະນິຍາຍເລື່ອງນີ້ເຂົ້າສູ່ວັນນະກຳຍີ່ປຸ່ນ, ເລີ່ມຕົ້ນດ້ວຍ "The Dancer" (Maihime, 1890), ເຊິ່ງສະແດງໃຫ້ເຫັນເຖິງການແຕກແຍກຂອງຄວາມຮັກລະຫວ່າງຊາຍໜຸ່ມຍີ່ປຸ່ນ ແລະ ຍິງສາວເຢຍລະມັນ.

ຜົນງານນີ້ເປັນຈຸດເລີ່ມຕົ້ນຂອງຍຸກໂລແມນຕິກສັ້ນໆ ແລະ ການຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງຂອງປະເພດນະວະນິຍາຍອັດຕະຊີວະປະຫວັດ (ນະວະນິຍາຍກ່ຽວກັບຕົວເອງ) ໃນວັນນະຄະດີຍີ່ປຸ່ນ. ແນວໂນ້ມທີ່ຈະຕໍ່ສູ້ເພື່ອອິດສະລະພາບສ່ວນບຸກຄົນ ແລະ ຕໍ່ຕ້ານຂໍ້ຈຳກັດຂອງລະບອບສັກດີນາໄດ້ສະແດງອອກໃນນະວະນິຍາຍ *Gan* (1913 – ແປເປັນພາສາຫວຽດນາມວ່າ *Nhạn*), ຕໍ່ມາໄດ້ດັດແປງເປັນຮູບເງົາທີ່ມີຊື່ວ່າ *Mistress* (1953).

ຜົນງານທີ່ສຳຄັນອື່ນໆຂອງລາວລວມມີ: The Singer's Tale (Utakata no Ki, 1890), The Postman (Fumizukai, 1891), Long Live Sex (Wita Sekusuarisu, 1909), Youth (Seinen, 1910), The Silent Fortress (Chinmoku noTo, 1910), Dreams (Mōsō, 1911), The Last Letter of Okitsu and Goemon (Okitsu Ya Goemon no Isho, 1912)...

***

ທ່ານນັດສຸເມະ ໂຊເຊກິ (1867-1916) ເປັນນັກຂຽນ. ລາວໄດ້ສຶກສາວັນນະຄະດີ ແລະ ພາສາຕ່າງໆໃນປະເທດອັງກິດ. ລາວມີຄວາມເຂົ້າໃຈຢ່າງກວ້າງຂວາງກ່ຽວກັບວັດທະນະທໍາເອີຣົບ, ແລະ ຍັງມີຄວາມຊໍານານໃນພຸດທະສາສະໜາແບບເຊນ ແລະ ວັດທະນະທໍາຈີນຄລາສສິກ.

ລາວໄດ້ສອນວັນນະຄະດີພາສາອັງກິດກ່ອນທີ່ຈະກາຍມາເປັນນັກຂຽນມືອາຊີບ. ດ້ວຍແບບການຂຽນທີ່ລະອຽດອ່ອນ ແລະ ກະທັດຮັດຂອງລາວ, ລາວໄດ້ຂຽນນະວະນິຍາຍທີ່ຂັດກັບແນວໂນ້ມທຳມະຊາດນິຍົມທີ່ມີຢູ່ໃນເວລານັ້ນ.

ຂ້ອຍເປັນແມວ (Wagahai wa Nekodearu, 1905-1906) ຖືກຖືວ່າເປັນນິຍາຍເຍາະເຍີ້ຍສັງຄົມທີ່ເລິກເຊິ່ງ, ວິພາກວິຈານຄວາມໂງ່ຈ້າຂອງຍຸກສະໄໝນັ້ນ; ອາຈານໜຸ່ມ (Botchan, 1908) ເຍາະເຍີ້ຍຄວາມໜ້າຊື່ໃຈຄົດຂອງອາຊີບຄູຢ່າງມີປັນຍາ; ຕົວລະຄອນຫຼັກແມ່ນຊາຍໜຸ່ມທີ່ມີອາລົມຮ້ອນ, ເວົ້າກົງໄປກົງມາຜູ້ທີ່ເຕີບໃຫຍ່ມາໃນຄວາມໂດດດ່ຽວ; ລາວກາຍເປັນຄູສອນ, ສະດຸດລົ້ມໄປທົ່ວທຸກແຫ່ງ; ນີ້ແມ່ນໜຶ່ງໃນປຶ້ມທີ່ມີການອ່ານຢ່າງກວ້າງຂວາງທີ່ສຸດຕະຫຼອດການ ແລະ ຍັງເປັນປຶ້ມທີ່ຂາຍດີທີ່ສຸດໃນປະຈຸບັນ.

ໃນຜົນງານອື່ນໆ, Natsume ໄດ້ວິເຄາະຕົວເອງ, ສະແດງຄວາມໂດດດ່ຽວຂອງນັກປັນຍາຊົນໃນສັງຄົມທຶນນິຍົມ, ຄວາມບໍ່ມີທາງອອກຂອງບຸກຄົນ, ແລະ ຄວາມຄິດທີ່ສົງໄສ.

***

ທ່ານ ໂທຊອນ ຊິມາຊາກິ (Tōson Shimazaki) (1872-1943) ເປັນນັກຂຽນທີ່ຂຽນບົດກະວີໂລແມນຕິກກ່ອນທີ່ຈະກາຍເປັນນັກຂຽນນະວະນິຍາຍ. ລາວເປັນກາໂຕລິກ ແລະ ອາໄສຢູ່ໃນປະເທດຝຣັ່ງຕັ້ງແຕ່ປີ 1913 ຫາ 1916.

ລາວໄດ້ນຳສະເໜີແນວໂນ້ມຄວາມເປັນຈິງທີ່ວິພາກວິຈານໃນນະວະນິຍາຍຍີ່ປຸ່ນ, ເຊິ່ງມີຕົ້ນກຳເນີດມາຈາກທຳມະຊາດນິຍົມ ແລະ ນັກຂຽນນິຍາຍທີ່ໄດ້ຮັບຄວາມນິຍົມ.

ນະວະນິຍາຍ *ຄຳໝັ້ນສັນຍາທີ່ສູນຫາຍ* (Hakai, 1906), ເຊິ່ງເປັນຜົນງານທຳອິດຂອງລາວໃນແບບທຳມະຊາດນິຍົມ, ເປັນເຫດການທາງວັນນະຄະດີ. ຕໍ່ມາ, ລາວໄດ້ຂຽນນະວະນິຍາຍຊີວະປະຫວັດທີ່ມອງເຫັນແຕ່ດ້ານລົບ, ບໍ່ຄ່ອຍໄດ້ກ່າວເຖິງບັນຫາສັງຄົມ. ໂດຍໄດ້ຮັບອິດທິພົນຈາກການເຄື່ອນໄຫວວັນນະຄະດີປະຕິວັດຊົນຊັ້ນກຳມະກອນຍີ່ປຸ່ນໃນທ້າຍຊຸມປີ 1920, ລາວໄດ້ຍ້າຍເຂົ້າໃກ້ທັດສະນະຂອງວັດຖຸນິຍົມທາງປະຫວັດສາດ.

ໃນຜົນງານຊິ້ນເອກຂອງລາວ *Before Dawn* (Yoake Mae, 1929-1935), ລາວໄດ້ຂຽນກ່ຽວກັບການປ່ຽນແປງທາງສັງຄົມໃນລະຫວ່າງ ແລະ ຫຼັງການຟື້ນຟູ Meiji ຜ່ານເລື່ອງລາວຂອງຄອບຄົວຂອງລາວເອງ. ຜົນງານທີ່ສຳຄັນອື່ນໆລວມມີ: *A Collection of Young Herbs* (Wakana-shū, 1897), *Spring* (Haru, 1908), *New Life* (Shinsei, 1919), *The Life of a Certain Woman* (Aru Onna no shōgai, 1921), *The Storm* (Arashi, 1926), *The Eastern Gate* (Tōhō no Mon, 1943)...

ນອກຈາກນັ້ນ, ຄວນກ່າວເຖິງນັກກະວີ Ishikawa Takuboku (1886-1912), ຜູ້ທີ່ຂຽນບົດກະວີ Tanka ດ້ວຍເນື້ອໃນທີ່ທັນສະໄໝ, ສະແດງຄວາມທຸກທໍລະມານຂອງລາວດ້ວຍທັດສະນະຄະຕິຂອງຜູ້ທີ່ຕໍ່ຕ້ານຈັກກະວານ, ຮູ້ເຖິງຄວາມພ່າຍແພ້ແຕ່ບໍ່ໄດ້ອ້ອນວອນຄວາມເມດຕາ. ໃນດ້ານຮູບແບບຂອງບົດກະວີ, ເຖິງແມ່ນວ່າໄດ້ຮັບອິດທິພົນຈາກບົດກະວີຕາເວັນຕົກ, ນັກກະວີຫຼາຍຄົນໃນຍຸກ Meiji ຍັງໃຊ້ຮູບແບບ Tanka ແລະ Haiku.

ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນ: https://baoquocte.vn/muoi-hai-the-ky-van-hoc-nhat-ban-ky-3-237102.html